Ριάδης Αιμίλιος

Από Musipedia

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ριάδης Αιμίλιος

(Θεσ/νίκη, 1880-1935). Εξαιρετικά σημαντικός συνθέτης της Ελληνικής Εθνικής Σχολής και αξιοπρόσεκτος ποιητής.

Πίνακας περιεχομένων

[επεξεργασία] Βιογραφία - Σπουδές

Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Κου ή Χου (Khu) και ήταν πρωτότοκος γιος του Αυστροούγγρου χημικού-φαρμακοποιού Χάινριχ Χου (από το Τέσεν της Σιλεσίας, ίσως ελληνικής καταγωγής: Χούης) και της Ελληνίδας γυναίκας του (σε δεύτερο γάμο) Αναστασίας Γρηγορίου-Νίνη (από το Βλαχολίβαδο Ολύμπου). Ως ποιητής χρησιμοποίησε ήδη από το 1907 το ψευδώνυμο "Αιμίλιος Χ. Ελευθεριάδης" (από το οποίο προήλθε κατά συγκοπή το όνομα "Ριάδης"). Μορφώθηκε μουσικά στη Θεσ/νίκη (μαθητής του Δημ. Λάλα) και συνέχισε σπουδές (1908-10) στην Ακαδημία του Μονάχου (με τους Α. Μπέερ Βάλμπρουν, Μ. Γκσράυ, Μπεχτ, Στιχ και τον μεγάλο Φ. Μότλ). Κατόπιν εγκαταστάθηκε στο Παρίσι (1910-15), όπου μελέτησε με τον Γκ. Σαρπαντιέ και τον Μ. Ραβέλ (που τον αποκαλούσε: "ο μεγαλοφυής μαθητής μου"). Στο Παρίσι συνδέθηκε τόσο με τον Κλ. Ντεμπυσσί (ο οποίος δήλωνε: "όπως ο ζωγράφος Γκρέκο ανάμεσα στους Ισπανούς, έτσι και ο μουσικός Ριάδης ανάμεσα στους Γάλλους απέδειξε με το παραπάνω ότι είναι από τους πιο σπάνια προικισμένους της γενιάς του") όσο και με τον Φλοράν Σμιτ, που τον χαρακτήριζε ως "Μουσσόργσκυ της Ελλάδος".

[επεξεργασία] Μαθητές

Στους μαθητές του και οι: Δ. Βισβάρδης, Λ. Ζώρας, Γ. Α. Παπαϊωάννου, κ.ά.

[επεξεργασία] Εργογραφία (επιλογή)

Τα έργα και χειρόγραφά του περιμαζεύτηκαν από τη γυναικαδέλφη του Ελίζα Ριάδη και σήμερα φυλάσσονται από την τελευταία μαθήτριά του Ισμήνη Τζερμιά-Σακελλαροπούλου (Γ. Λεωτσάκος). Οι πιο εκτεταμένες συνθέσεις του έμειναν μισοτελειωμένες (μέσα σε πλήθος από σχεδιάσματα), στα δε τραγούδια του προτείνονται συχνά περισσότεροι του ενός τίτλοι (με τους οποίους έχουν αδιακρίτως εκτελεστεί, περιπλέκοντας τη μουσικολογική έρευνα). Εύγλωττοι είναι επί του προκειμένου οι στίχοι που του έγραψε ο λαϊκός ποιητής Νίκος Τζούρος: "Γράφεις και γράφεις διαρκώς/ και σταματάς εκεί./Κι ενώ περνάς για μουσικός/ δεν γράφεις μουσική"... Ο εγκυρότερος ώς τώρα κατάλογος έργων του (που βρίσκεται στο "The Νew Grove Dictionary" 1980, σε επιμέλεια του Γ. Λεωτσάκου) αποτελεί μόνο την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια καταγραφής των όσων συνθέσεων άφησε (αυτόν και ακολουθούμε σε γενικές γραμμές):

  • α) σκηνικά έργα: "Γαλάτεια", 3πρακτο μουσικό δράμα με γαλλ. κείμενο Π. Σ. Ζαμπλονσκί σε ιδέα του συνθέτη (για φωνές-πιάνο, ενορχηστρωμένη μόνο η Β' πράξη και η αρχή της Γ', Παρίσι 1912-13). "Ο πράσινος δρόμος" ("La Route verte") μονόπρακτο σε κείμενο της Ζαν Βαλκλέρ, από θρύλο της Βρεττάνης (σκίτσα 140 σσ, φωνές-πιάνο, Αυγ. 1914;). Μουσική για το θέατρο: "Σαλώμη" του Ουάιλντ (Αθήνα, θίασος Μ. Κοτοπούλη, 1922, χαμένο), "Εκάβη" (Αθήνα, Μ. Κοτοπούλη, 1927), "Ο Ρικές με το τσουλούφι" («Riquet a la houppe», του Τεοντόρ ντε Μπανβίλ εμπνευσμένο από τον Περρώ, σε μετάφραση του συνθέτη, Θεσ/νίκη 1929). To έργο παίχτηκε σε Α΄ εκτέλεση το 1933 από την Ορχ. του ΚΩΘ υπό τη διεύθυνση του Β. Θεοφάνους, που είχε συνθέσει τη μουσική μπαλέτου του έργου (A' εκτέλεση για την Αθήνα) από την ΚΟΑ στις 13.4.1981 με μαέστρο τον Ά. Μπαλτά.
  • β) μουσική δωματίου: "Νανούρισμα σε λα ελασ." (για βιολί και πιάνο, 1908), διάφορα χειρόγραφα από "2 Σονάτες για τσέλο και πιάνο", "2 Σονάτες για τέσσερις" (Sonates pour quatre, για τρίο εγχ. και πιάνο, σε σι μειζ. και ντο: ένα μέρος, 1928-35;), "2 κουαρτέτα εγχόρδων" (σολ και ρε). Σημειώνουμε ότι πρόσφατα τη "σονάτα για τσέλο" απεκατέστησε ο Β. Φιδετζής, ενώ τη "σονάτα σε σι" και το "κουαρτέτο σε ρε", ο Ν. Χριστοδούλου.
  • γ) για ορχήστρα: "Επίκληση στην ειρήνη" ("Invocation `a la paix", 1925;, τελειωμένα τα 2 πρώτα από τα 3 Μέρη). "Αγροτική Συμφωνία" (σκίτσα για πιάνο, με σημειώσεις ενορχήστρωσης).
  • δ) για πιάνο: "3 χοροί ρωμέικοι" (1925, Ι. Καμπίσιος, ΙΙ. Βουνίσιος, ΙΙΙ. Θαλασσινός), "Εγκώμιο στον Ραβέλ" ("Hommage à Ravel", 1924 ή πριν, κατά την Α Συμεωνίδου: 1925), "Μακεδονικές σκιές" για 2 πιάνα (1925 ή μετά, βρέθηκε το 1981 από τον Γ. Λεωτσάκο στο «Αρχείο Λώρη Μαργαρίτη». Η Αλ. Συμεωνίδου το χρονολογεί στο 1912).
  • ε) θρησκευτικά χορωδιακά έργα (σε έκδοση του Γαλλικού Ινστιτούτου, Αθήνα 1952): "Ιερά Λειτουργία Ιωάννου Χρυσοστόμου" (για παιδική και αντρική χορωδία, πιάνο ή εκκλ. όργανο. Α' εκτέλεση: Θεσ/νίκη, 13.9.1931,, "Μικρά Δοξολογία", "Χριστός Ανέστη" και "Ακολουθία της Μεγ. Παρασκευής" (για μικτή χορωδία). Αλλά η κύρια επίδοσή του, το μεγαλοφυέστερο κομμάτι του έργου του είναι το τραγούδι. Κάθε τραγούδι του (ληντ) είναι πράγματι ένας οργανισμός καλλιτεχνικά αυτούσιος (και αυτεξούσιος), όπου κάθε φράση του αποκρυσταλλώνει υποδειγματικά ιδέες, εικόνες, λυρικό πάθος και απαράμιλλη μουσική αισθητική. Τα τραγούδια του Ριάδη (ιδίως τα "ανατολίτικα" που θαύμαζε και "ζήλευε" ο Καλομοίρης) αποτελούν συμπυκνωμένα αριστουργήματα με "λεπτότατο λυρισμό, κράμα ανατολίτικης ηδυπάθειας και δυτικού μέτρου" (Φ. Ανωγειανάκης). Έτσι, σωστά παρομοίασαν τον Ριάδη με τον Ούγκο Βολφ ή τον Μουσσόργσκυ...
  • Έγραψε πολλές σειρές τραγουδιών (περίπου 200 τραγούδια...).
    • Α) τυπωμένα: "Chansonette Orientale" ("Ανατολίτικο τραγουδάκι", στίχοι Μαλακάση, Γαλλία 1912-13), "Γιασεμιά και μιναρέδες" (3 τραγούδια σε στίχους του συνθέτη, Έκδοση Chapelier, Παρίσι 1913: "Ράικα", "Η οδαλίσκη", "Θεσ/νίκη"), "Νανούρισμα" (στίχοι του συνθέτη, Chapelier 1913), "5 Μακεδονικά Τραγούδια" (στίχοι του συνθέτη, Έκδοση Se'nart, Παρίσι 1914. Σώζεται μόνο το υπ. αριθμ. 5: "Το πνεύμα της λίμνης"), "13 μικρές ελληνικές μελωδίες" (στίχοι Ζεράρ ντε Νερβάλ, Μαλακάση, Ριάδη, κ.ά., Se'nart 1924. Μεταξύ αυτών: "Το λαγούτο", "Μουσική", "Κόρη πάει για το νερό", «Ρώτημα», «Αντάμωμα», «Τραγουδάκι», "Του γερο-μπέη το τραγούδι", "Το τραγούδι της οδαλίσκης", «Η χορευτού», κ.λπ.), "12 Ελληνικά και 3 Αλβανικά δημοτικά τραγούδια" (έκδ. Gesang der Voelker, περ. 1928), "5 χορευτικά τραγούδια" (για υψίφωνο, μεσόφωνο, κλαρινέτο, βιολί, βιόλα, τσέλο, πιάνο και ντέφι. Το II σε στίχους Δ. Χρηστόπουλου, το III σε ποίηση δημοτική, τα υπόλοιπα σε ποίηση του συνθέτη: Ι. "Βασιλικός", ΙΙ. "Πόθος", ΙΙΙ. "Δικό μου ήταν το φταίξιμο", ΙV. "Δύο καβαλάρηδες", V. "Τρύγος". Αποκατάσταση: Β. Φιδετζής), "2 χορευτικά τραγούδια" (υψίφωνος, μεσόφωνος, κλαρινέτο, τρίο εγχόρδων, πιάνο και ντέφι Θεσ/νίκη, αχρονολόγητα: "Εδώ σ' αυτή τη γειτονιά" και "Η Πατρινούλα". Αποκατάσταση: Β. Φιδετζής), "9 μικρά ρωμέικα τραγούδια" (στίχοι Ριάδη, Πάλλη, Καμπύση. Μεταξύ αυτών: "Τσιγγάνα", "Κόρη στη βρύση", "Η Πατρινούλα"), "3 Μοιρολόγια" (1921, από τον "Τάφο" του Παλαμά. Σημειώνουμε ότι οι 2 προηγούμενοι Κύκλοι, μαζί με 4 από τις "13 μικρές ελληνικές μελωδίες" έκδόθηκαν από την "Τέχνη" Θεσ/νίκης το 1973, σε επιμέλεια Φ. Ανωγειανάκη).
    • Β) ανέκδοτα: 12 σε ποίηση Ριάδη ("4 Ανατολίτικα τραγούδια ή Τραγούδια της Τούρκισσας", "Τ' αλλόκοτα χαρτζηλίκια", "3 Κινέζικα νυχτερινά"), 6 σε ποίηση Γρυπάρη ("5 Ιντερλούδια" και "Σαν Παραμύθι"), 7 σε ποίηση Βαλκλέρ ("Γαλήνη": για υψίφωνο, τσέλο και πιάνο, "Εξωτικά τραγούδια", "3 απλές μελωδίες"), 3 σε ποίηση Ερεντιά ("Τρόπαια"), 3 σε ποίηση Ρονσάρ (και "Ωδή στην Κασσάνδρα", Παρίσι 1911), 2 σε ποίηση Πωλ Φορ. Επίσης, "Βιβλικός χορός" (σε ποίηση του συνθέτη, για φωνή και 2 πιάνα) και "Ελληνικά Τραγούδια" (για μικτή χορωδία, Ι-ΙΙΙ, έκδοση Ηλία Ρωμαίου, Θεσ/νίκη: "Έχε γειά", "Πάλι συννέφιασ' ο ουρανός", "Γαρουφαλιά", "Το φίλημα", "Εδώ σ’ αυτή τη γειτονιά" ή "Μάνα, με κακοπάντρεψες" ), κ.λπ.
  • Τίτλοι έργων του που ερανιστήκαμε από άλλες πηγές (πιθανόν να ταυτίζονται ή να περιέχονται στα ήδη αναφερόμενα): "Σονάτες για πιάνο", "Ισπανικό Εμβατήριο", "Προφητικό Τραγούδι", "Ινδικό Τραγούδι", μελόδραμα "Προσφορά" (σε δικό του λιμπρέτο), "Ηλιοβασιλέματα στη Σαλονίκη", "Γάμοι του Τρυγαίου και της Οπώρας", "Τα Γιαπωνέζικα παραβάν", "Τα μετανοιώματα", εργασία του σε 2 συμφωνίες, κ.λπ.
  • Ως ποιητής ("Ελευθεριάδης") εξέδωσε το 1907 στη Θεσ/νίκη τη Συλλογή "Σκιαί και όνειρα", το 1920 το ποίημα "Το πέρασμα των 2 αγαπημένων"· επίσης, "Το "Μακεδονικόν Ημερολόγιον" (1926-30), μια "Ιστορία της Μουσικής", κ.λπ. (Για έναν πρώτο κατάλογο ποιημάτων και πεζών του, βλ. Γ. Λεωτσάκο: "Παρατηρητής", αρ. 5, Θεσ/νίκη, Μάρτιος 1988). Ο Κ. Τομανάς στο βιβλίο του "Οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης" ("Εξάντας" 1992) παραθέτει το "φινάλε" ενός ποιήματος του Ριάδη (που γράφτηκε το 1905 για τον θάνατο 2 μακεδονομάχων φίλων του συνθέτη). Αξίζει να τελειώσουμε με αυτό.


"...Σε αυτό το έρημο ακρογιάλι
βουβό απλώνεται της λευτεριάς το κύμα
σ' αυτό το άχαρο, διαβάτη μου το μνήμα,
κοιμούνται δυο παιδιά της αστραπής.
Εδώ τριγύρω τους, στον τάφο τον ψυχρό τους
κάτι πολύ τρανό αιθέρια φτέρουγίζει
και μυστικά με τ' αγεράκι ψιθυρίζει
τους πόθους, τους παλμούς, τη σκέψη, τ' όνειρό τους,
μια λέξη τρανή κι αγία: Μακεδονία".

Πηγές

Ανακτήθηκε από το "http://www.musipedia.gr/wiki/%CE%A1%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%B9%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82".