Δοξολογία

Από Musipedia

Οι αρχαίοι Χριστιανοί, υιοθετώντας έθιμο της ιουδαϊκής συναγωγής, επισφράγιζαν κάθε λειτουργική ευχή με Δοξολογία (Ωριγένης "Περί ευχής", κεφ. 33). Η απλούστερη μορφή της [[Δοξολογία|Δοξολογίας]] (μαζί και η αρχαιότερη) ήταν το "Σοῦ ἐστὶν ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας" (που με παραλλαγές και προσθήκες κατά διάφορες εποχές και τόπους μετεξελίχθηκε σε ποικίλους τύπους και μορφές). Στην "Αποκάλυψη του Ιωάννη" λ.χ. συναντάμε εκτενέστερο τύπο: "Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων" (α', β). Με βάση αυτούς τους τύπους διεμορφώθηκε με την πάροδο του χρόνου η λεγόμενη "μικρή Δοξολογία": "Δόξα πατρὶ καὶ Ὑιῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι" (αυτός ο δοξαστικός τύπος χρησιμοποιήθηκε, για πρώτη φορά, κατά τον Φιλοστόργιο, από τον Φλαβιανό της Αντιόχειας). Οι Αρειανοί (κατά τον ίδιο ιστορικό) χρησιμοποίουσαν δοξολογικούς τύπους "κακοδοξίας", όπως: "Δόξα Πατρὶ δι' Ὑιοῦ ἑν Ἁγίῳ Πνεύματι... ". Αναφέρεται επίσης ότι όταν οι Αρειανοί της Αντιόχειας έψαλλαν τον προαναφερόμενο δοξολογικό τύπο επί πατριαρχείας Λεοντίου (358), ο [[Φλαβιανός|Φλαβιανός]] (ο μετέπειτα πατριάρχης Αντιόχειας, που τότε ήταν ακόμα μοναχός) συγκέντρωσε πολυμελή χορωδία ("στίφος μοναχών") και εισέβαλε μέσα στους Αρειανούς ψάλλοντας με "στεντορεία φωνή": "Δόξα Πατρὶ καὶ Ὑιῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι", που επικράτησε ηχητικά γιατί ο Λεόντιος "κωλύειν οὐκ ἐτόλμα". (Νικηφόρος Κάλλιστος "Εκκλησιαστική Ιστορία" IX, 24). Ο Φλαβιανός αναφέρεται ως ο δημιουργός της μικρής [[Δοξολογία|Δοξολογίας]] και από τον Συμεώνα Θεσ/νίκης. Όμως με τον ίδιο τύπο αρχίζει και η αρχαιότατη Λειτουργία του Αδελφόθεου Ιακώβου: "Δόξα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ὑιῷ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, τῷ Τριαδικῷ καὶ ἑνιαίῳ Φωτὶ τῆς θεότητος, τῆς ἐν Τριάδι μοναδικῶς ὑπαρχούσης καὶ διαιρουμένης ἀδιαιρέτως...". Στη "μικρή Δοξολογία" (σε διασκευή από τον [[Aκρίδας_Βασίλειος|Μ. Βασίλειο]]) περιέχονται ψαλμοί ή ενότητες ψαλμών ή άλλων ύμνων. Από αυτήν προήλθαν οι όροι: "δοξαστικό", "δόξα", "δοξάζειν", κ.λπ. Οι Λατίνοι θεωρούν ως ποιητή της [[Δοξολογία|Δοξολογίας]] τον πάπα Τελεσφόρο (127-138) και της λατινικής, τον Ιλάριο Πικτάβου (368). Είναι όμως προφανές ότι αυτή η Δοξολογία κατάγεται από κάποια ελληνική χώρα της Ανατολής και ότι κατόπιν μεταφράστηκε στα λατινικά (πιθανότατα από τον Ιλάριο)...Όμως στο τέλος του Όρθρου, προ της Λειτουργίας, ψάλλεται σήμερα η λεγόμενη "μεγάλη Δοξολογία", που είναι κι αυτή αρχαιότατη και αρχίζει με τον ύμνο των αγγέλων "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ" ("κατα Λουκά" Β', 14). Είναι άγνωστο ποιος είναι ο ποιητής αυτής της [[Δοξολογία|Δοξολογίας]], που άλλωστε περιέχεται με μικροδιαφορές στις Αποστολικές Διαταγές (βιβλ. Ζ' 48). Η "μεγάλη Δοξολογία" (ή "αγγελικός" ή "Εωθινός ύμνος") συντίθεται κυρίως από αγιογραφικά χωρία. Στον λειτουργικό τύπο της Καθολικής Εκκλησίας ψάλλεται στην αρχή της Λειτουργίας (ενώ σε μας, στο τέλος του Όρθρου και στον Απόδειπνο).

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001