Θέμελης Δημήτρης

Από Musipedia

(Θεσ/νίκη 1931): διακεκριμένος μουσικολόγος, συνθέτης και καθηγητής μουσικολογίας στο Παν/μιο Θεσ/νίκης. Γιος του ποιητή Γιώργου Θέμελη. Στην Κατοχή αποκλείστηκε στην Ικαρία, την ιδιαίτερη πατρίδα της μητέρας του Λεμονιάς Ανταράκη. Εκεί άρχισε να μαθαίνει λύρα. Έτσι, όταν επέστρεψε στη Θεσ/νίκη, άρχισε να σπουδάζει στο ΚΩΘ (1945) αρχικά βιολί (με τον Ευριπίδη Κοτσανίδη) και στη συνέχεια θεωρητικά (με τον Γ. Βακαλόπουλο) και μουσική δωματίου (με τον Αλ. Καζαντζή). Απεφοίτησε το 1952. Εμφανίστηκε σε ρεσιτάλ στη συμπρωτεύουσα και σε συνεργασία με άλλους νέους μουσικούς ίδρυσε στις αρχές του 1957 την ορχ. εγχόρδων "Ροτόντα", διατελώντας το κοντσερτίνο της. Τον ίδιο χρόνο συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφία στο Μόναχο: βιολί με τον Kurt Stiehler και μουσικολογία στο Παν/μιο με τον διαπρεπή [[Γεωργιάδης_Θρασύβουλος|Θρ. Γεωργιάδη]] (1957-64). Σπούδασε επίσης βυζαντινολογία (με τον H.G.Beck) και αρχαία ιστορία (με τους A. Stauffenberg, S. Lauffer και R. Woerner) αποφοιτώντας ως διδάκτωρ της φιλοσοφίας (1964). Το 1969 επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε δάσκαλος μουσικολογίας στο Παν/μιο Θεσ/νίκης. Στο διάστημα 1971-1985 διετέλεσε δ/ντής του ΚΩΘ, διαδεχόμενος τον Σ. Μιχαηλίδη. Το 1985 έγινε αναπληρωτής καθηγητής, και το 1989 τακτικός καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Παν/μίου Θεσ/νίκης (τμήμα για τη δημιουργία του οποίου μόχθησε "τα μέγιστα" και στο οποίο έχει προεδρεύσει 3 φορές). Έχει γράψει αρκετές μουσικολογικές μελέτες σε περιοδικά και βιβλία: "Etuede ou Caprice. Die Entstehungsgeschichte der Violinetuede": "Σπουδή ή Καπρίτσιο. "Η Ιστορία της δημιουργίας των διδακτικών σπουδών για βιολί" (η διατριβή του, 1964. Εκδόθηκε το 1967 από τον Οίκο W.Fink), "Mουσικοποιητική δομή στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι" (1972), "Το κανονάκι, ένα λαϊκό μουσικό όργανο" (1975), "Η μουσική συλλογή από την ιδιωτική βιβλιοθήκη του Όθωνα της Ελλάδας" (1979, Περιοδικό «Ελληνικά» της ΕΜΣ, τεύχος 31, Θεσ/νίκη. Η μελέτη εκδόθηκε και στα γερμανικά, από Εκδοτικό Οίκο του Μονάχου), «Μουσικό επίγραμμα από τη Μηλιά Πηλίου» (Περιοδικό «Μουσικοτροπίες», τεύχος 3), "Η γένεση της νεοελληνικής έντεχνης μουσικής σε σχέση με την ευρωπαϊκή μουσική παράδοση του 19ου αι." (1988), "Δύο νέα ευρήματα αρχαίας ελληνικής μουσικής, στη Λαυρεωτική και το Πήλιο" (1989, στο «Die Musikforschung» 42, τ. 4. Πρόκειται για ουσιαστική συμβολή στην έρευνα για την αρχαία ελλ. μουσική. Ειδικά, η Επιγραφή από τη Λαυρεωτική, που ανάγεται στον 1ο π.Χ.αι., είναι το πρώτο μέχρι στιγμής δείγμα πολυφωνικής αρχαίας μουσικής και ανατρέπει την αντίληψη ότι η πολυφωνία εκδηλώθηκε στη Δύση!), "Ο χορός «Ρωμέκα» σε μουσικές καταγραφές ξένων περιηγητών" (1991), «Οι ελλ. δημοτικοί χοροί σε σημειώσεις του 18ου και 19ου αι. Το ζήτημα της σημείωσης του καλαματιανού» («12ο Συμπόσιο» του «Study Group of An. and Syst. of FM» του ICΤM, ΑΠΘ, 21-26.9.1992), "Μουσική επιγραφή από το ιερό του Ηρακλή Παγκράτη" (1994), "Μορφολογία και ανάλυση μουσικής, εισαγωγή" (1994), κ.λπ. Επίσης έχει ασχοληθεί με τη σύνθεση (από το 1949). Είναι μέλος προεδρείου στη Διεθνή Ομάδα Εργασίας του Διεθνούς Συμβουλίου "Παραδοσιακής μουσικής" (από το 1967) και πρόσφατα εξελέγη δ/ντής της. Διετέλεσε πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής της ΚΟΘ (1988-1993) και μέλος της ΕΕΜ (από το 1983). Το 1990 τιμήθηκε για την προσφορά του με χρυσό βραβείο της Μουσικής Εταιρείας Βορ. Ελλάδος, ενώ από το 1994 είναι τακτικό μέλος της Ακαδημίας Επιστημών N. Yόρκης και επίτιμος εταίρος του Αμερικανικού Βιογραφικού Ινστιτούτου. Από τα πολυάριθμα μουσικά έργα του αναφέρουμε τα: «Φαντασία» (για βιολί και πιάνο, 1949), «Μικρό πρελούδιο και χασάπικο» (για πιάνο, 1966), «Hellas» (μουσική για τηλεοπτικό «ντοκυμανταίρ» που προβλήθηκε από τη βαυαρική Τηλεόραση, 1966), «Μπαλάντα» (για βιολί και πιάνο, 1979), «Ντουέτο για φλάουτο και φαγκότο» (1979), "Συμφωνικό δίπτυχο" (1979 και 1984), "3 Inventionen" (για βιολί, 1980 και 2 για πιάνο: 1979 και 1981), "Σονάτα για πιάνο" (1979, πρωτοεκτελέστηκε στις 19.12.1980 από τη Νόρα Λουκίδου), Ορυχείο» για ορχ. (1980), "Κοντσερτίνο για βιολί και ορχ." (1980), "2 Κοντσέρτα για βιολί και ορχ.», αρ. 1 (1980) και αρ 2" (1981), "Παραλλαγές και φούγκα σε ένα ελλ. θέμα" («Ποιος είδε πράσινο δεντρί», για βιολί, 1981), "Τραγούδι του Μαρσύα" (για φλάουτο και πιάνο, 1982), "Πρελούντιο και Καπρίτσιο" (για κλαρινέτο σόλο, 1983), «Δίπτυχο» (για πιάνο, 1983), «Ντουέτο για κλαρινέτο και φαγκότο» (1984), «Συμφωνικό δίπτυχο» (1985), "Βαλς" (για ορχ. εγχ., 1990), «7 σκίτσα για πιάνο» (1994), "Κοντσέρτο για τσέλο και ορχ." (1994, παίχτηκε στις 26.5.1995 από τον Απ. Χανδράκη και τη ΣΟ του Δήμου Θεσ/νίκης υπό τον Δ. Αγραφιώτη), "Κοντσέρτο για βιόλα" (1995), "Κοντσέρτο για κοντραμπάσο" (1996), «Κοντσέρτο για φαγκότο» (1997), 6 Κουαρτέτα εγχόρδων: Νο 1 (1990), Νο 2 (1995), Νο 3 (1996), Νο 4 (1996), Νο 5 (1996), Νο 6 (1997), «Σινφονιέττα για ορχ. εγχόρδων» (1996) «Κουαρτέτο για πνευστά» (φλάουτο-όμποε-κόρνο-φαγκότο, 1997), «Ντουέτο για 2 βιολιά» (1997), «Φαντασία» για σόλο βιολί (1997), «Ελεγείο» για πιάνο (1998), κ.λπ. Έγραψε επίσης πολλά τραγούδια (χορωδιακά, όπως άλλωστε και τραγούδια για φωνή και πιάνο, για φωνή και ορχ. εγχόρδων, για φωνή και μεγάλη ορχ.) σε ποίηση του πατέρα του («Φωτοσκιάσεις»-1970, «Άνθρωποι και πουλιά»-1978, «Γυμνό παράθυρο»-1978, «Ορυχείο»-1978, «Απογύμνωση»-1979, «Καράβι μου στερνό»-1979, «Φάτνη»-1979, «Σαν τις εικόνες»-1980, «Αναμονή 1981», «Άστρο αμάραντο»-1982, «Ο άλλος»-1982, «Αμίλητα πεθαινουν τα φτωχά λουλούδια»-1982, «Η Σελήνη των πεθαμένων»-, «Θάλασσα γαλάζιο γυαλί» (1985), «Μόνοι μακρυνοί»-1987, «Θεσσαλονίκη» (Τοπίο, 1987) «Ελεγείο μοναχικό του Ανδρέα Κάλβου»-1987, «Θάλασσα και ψυχή»-1997, κ.λπ.), αλλά και τραγούδια σε ποίηση άλλων ποιητών (Φιλ Μαυρογιώργη, Ν. Κοντού, κ.ά). Το 1994 μετέφρασε το ονομαστό βιβλίο του καθηγητή του [[Γεωργιάδης_Θρασύβουλος|Θρ. Γεωργιάδη]] «Μουσική και Γλώσσα» (Εκδόσεις «Νεφέλη»). Τέλος, έχει πάρει μέρος σε πολλά Σεμινάρια και Συμπόσια μουσικολογιάς (στην Ελλάδα και το εξωτερικό) και έχει δώσει άπειρες γλαφυρές διαλέξεις και ομιλίες. Ενδεικτικά αναφέρουμε εκείνη στις 8.8.1997 με θέμα «Αρχαία Ελλ. Μουσική Κληρονομιά και η συμβολή του Πυθαγόρα σ’ αυτή» (Πυθαγόρειο Σάμου). (Για περισσότερα, δες το λεπτομερειακό άρθρο του Θωμά Ταμβάκου στους «Νέους Αγώνες Ηπείρου», 5.9.1995).

Πηγές

• Σόλωνας Μιχαηλίδης, Εγκυκλοπαίδεια της αρχαίας ελληνικής μουσικής, Εκδόσεις Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, 1999, ISBN: 960-250-174-Χ