Καλομοίρης Μανώλης

Από Musipedia

(Σμύρνη 14.12.1883 - Αθήνα 3.4.1962). Κορυφαίος συνθέτης, πιανίστας και μουσικός παιδαγωγός. Ο «φυσικός ηγέτης» της Νεοελληνικής Εθνικής Μουσικής Σχολής. Σύζυγος της Χαρίκλειας Καλομοίρη, πατέρας της Κρινώς Καλομοίρη και παππούς της Χαράς Καλομοίρη. Ο πατέρας του, ο γιατρός Γιάννης Καλομοίρης ήταν από το Καρλόβασι της Σάμου, ενώ η μητέρα του Μαρία Χαμουδοπούλου καταγόταν από ιστορική οικογένεια της Σμύρνης.

Πίνακας περιεχομένων 1 Σπουδές 2 Σταδιοδρομία 3 Μαθητές 4 Εργογραφία (επιλογή) 4.1 Μελοδράματα 4.2 Για ορχήστρα 4.3 Για τραγούδι και ορχήστρα 4.4 Για φωνή και πιάνο 4.5 Για φωνή και όργανα 4.6 Για απαγγελία και ορχήστρα 4.7 Μουσική δωματίου 4.8 Για πιάνο 4.9 Τραγούδια για φωνή και πιάνο 4.10 Τραγούδια για χορωδία 5 Εκτελέσεις έργων 6 Συγγραφικό έργο 6.1 Πηγές

[επεξεργασία] Σπουδές

Μαθήτευσε στο "Παλλάδιο Οικοτροφείο" της γενέτειράς του (τάξη πιάνου του Διγ. Καπαγκρόσσα), όπου και εκδήλωσε το μουσικό ταλέντο του από μικρός. Κατόπιν ήρθε στην Αθήνα και φοίτησε στο «Εθνικό Λύκειο», ενώ παράλληλα έκανε μαθήματα πιάνου με τον Τιμόθεο Ξανθόπουλο (1894-1899). Ακολούθησε η Κων/πολις και η μαθητεία του στο «Λύκειο Χατζηχρήστου». Στην Πόλη διδάχτηκε πιάνο από τη Σοφία Σπανούδη (περίπου επί διετία). Οι μουσικές σπουδές του συνεχίστηκαν στη Βιέννη (1901-1906), στο Ωδείο της Εταιρείας «Φίλων της Μουσικής», με τους W. Bauch (πιάνο), H. Graedener (αρμονία) και Α. Sturm (αντίστιξη και σύνθεση). Στους καθηγητές του και ο περίφημος ιστορικός της μουσικής Ευσέβιος Μαντυτσέφσκι. Οι πρώτες συνθέσεις του χρονολογούνται στο 1902 (τραγούδια για φωνή και πιάνο), ενώ η πρώτη σύνθεσή του που εκδόθηκε ήταν το κομμάτι για πιάνο «Ανατολίτικη ζωγραφιά», που γράφτηκε κι αυτό το 1902. Το 1906 εγκαταστάθηκε στο Χάρκοβο της Ρωσίας, όπου διετέλεσε καθηγητής πιάνου (μαζί με τη γυναίκα του) στη Μουσική Σχολή του Λυκείου Ομπολένσκι, ώς το 1910 που ήρθε οριστικά στην Αθήνα. Προηγουμένως (11.6.1908) πρωτοεμφανίστηκε στο αθηναϊκό κοινό, ως συνθέτης, σε μια κοσμοϊστορική συναυλία στο Ωδείο Αθηνών (το πρόγραμμα της οποίας, μετά από σφοδρές αντεγκλήσεις με τη διεύθυνση του Ωδείου, τυπώθηκε στα γαλλικά, προκειμένου να μην εμφανιστούν οι μουσικοί όροι μεταφρασμένοι στη «μαλλιαρή» δημοτική και καθιερωθεί το «πρελούντιο» με την ονομασία «πρωτοβάρεμα»!). Η θητεία του στη Ρωσία του έδωσε την ευκαιρία να έρθει σε στενή επαφή με τη μεγάλη Εθνική Ρωσική Σχολή Μουσικής Σύνθεσης κι αυτή η επαφή, καθώς ήταν φλογισμένος τόσο από την επιθυμία του «νόστου» όσο και από το ελλ. δημοτικό τραγούδι (που το γνώρισε άμεσα μεν από τη Συλλογή του Γ. Παχτίκου και από μια συναυλία του Περικλή Αραβαντινού, έμμεσα δε από το έργο των ινδαλμάτων του: του Παλαμά και του Ψυχάρη) τον ενθάρρυνε να ασπαστεί τον «δημοτικισμό», να αρθρογραφήσει με ευρυμάθεια και μαχητικότητα στον «Νουμά» και, στο μεταξύ, να πάρει τη μεγάλη απόφαση να δημιουργήσει μιαν αντίστοιχη Ελληνική Εθνική Μουσική Σχολή Σύνθεσης. Έτσι (ομνύοντας και προς τον «βαγκνερισμό», του οποίου υπήρξε φανατικός θαυμαστής ήδη από την περίοδο των σπουδών του στη Βιέννη) έγινε ο συνθέτης που πρώτος δημιούργησε τις μεγάλες συμφωνικές μορφές στην Ελλάδα (τόσο στη συμφωνία όσο και στην όπερα) και που πρώτος επίσης καλλιέργησε την έννοια του «Κύκλου τραγουδιών» (τόσο για φωνή και πιάνο όσο και για φωνή και σύνολο οργάνων). Παράλληλα, το πάθος του για Εθνική μουσική και γλώσσα τον έφερε σε παράλληλη πορεία και στενές σχέσεις με κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες της Εποχής (Παλαμά, Σικελιανό, Καζαντζάκη, κ.ά.), ενώ στις ταραγμένες Εποχές που ακολούθησαν χρίστηκε ως «ο συνθέτης του Βενιζελισμού». Προηγουμένως, ήδη από την πρώτη εμφάνισή του στην Αθήνα του 1908 και τις «προγραμματικές του δηλώσεις» περί Εθνικής Μουσικής «κι αυτό πρέπει να είναι ο σκοπός κάθε αληθινά Εθνικής μουσικής: να χτίσει το παλάτι που θα θρονιάσει η Εθνική ψυχή! Τώρα, αν για το χτίσιμο του παλατιού του μεταχειρίστηκες ο τεχνίτης και ξένο υλικό κοντά στο ντόπιο, δε βλάφτει φτάνει το παλάτι του να είναι θεμελιωμένο σε Ρωμέικη γης κανωμένο για να το πρωτοχαρούνε Ρωμέικα μάτια για να λογαριάζεται καθαροαίματο Ρωμέικο παλάτι», ο «προφητικός» Παλαμάς του είχε απευθύνει το εξής ποίημα:

«Γεια σου Καλέ, χαρά σου!
Σα ροδοχάραμα το μήνυμά σου,
σα ροδοχάραμα και η νέα σου θωριά,
Χαρά με ξάφνισμα γοργό,
κι ας ήρθε αγάλια αγάλια.

Στη γη τη μυριοδόξαστη την καταρημασμένη
κι από τ' ανήμερα θεριά
κι από τ' ακάθαρτα τσακάλια,
στη γη που πάντα είναι το φως και πάντα κi η Αρμονία,
καλώς ήρθες, γεια σου, Καλέ, χαρά σου!

Του πλάστη ο φωτοστέφανος
τριγύρω στα μαλλιά σου
τ' άδολα νιάτα σου ιερά
τα δείχνει και τ' αγιάζει
των κοράκων το «κρα» μη σε τρομάζει
μ' εσένα πέλαγο ο Ρυθμός,
μ' εσέ καράβι ο Στίχος.

Για κάμε πρωτοδούλευτος
ο μέγας άυλος Ήχος
από τα χέρια σου στη γη
τη μυριοδοξασμένη
να πάρει σάρκα και να πάει
και στ' άστρα να χτυπήσει
με το κεφάλι το αρχαγγελικό,

Ήχοι και Στίχοι τα παλιά
να ξαναγίνουν ταίρια
με μια καινούργια ορμή.

Σε βλέπω, αργοϋψώνεσαι, παλάτι μουσικό!-
Ώρα καλή κι ώρα αγαθή. Γεια σου, Καλέ, χαρά σου!».

[επεξεργασία] Σταδιοδρομία

Διετέλεσε καθηγητής πιάνου και ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο Αθηνών (1911-1919) και γενικός επιθεωρητής των Στρατιωτικών Φιλαρμονικών (1918-1920 και 1922-1936). Υποχρεώθηκε σε παραίτηση από τη θέση του επιθεωρητή, όταν στην κηδεία του Ελ. Βενιζέλου, ηγήθηκε, παρά τη σχετική απαγόρευση, μουσικού αγήματος της Στρατιωτικής Μουσικής. Το 1919 (έτος κατα το οποίο τιμήθηκε με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων-Τεχνών, και κατά την οποίο αυτοκτόνησε-δολοφονήθηκε;; ο γιος του Γιαννάκης) ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο (ως συνέχεια του «Ωδείου Λίνα φον Λότνερ») όταν ήρθε σε ρήξη με το Ωδείο Αθηνών και απεχώρησε συμπαρασύροντας πολλούς αξιόλογους καθηγητές.
Διηύθυνε το Ελληνικό Ωδείο ώς το 1926, οπότε έγινε ιδρυτής-δ/ντής του Εθνικού Ωδείου (ώς το 1948 και μετά το 1948, πρόεδρος του ΔΣ του Ωδείου). Το 1935 υπήρξε ιδρυτής του θνησιγενούς θιάσου όπερας "Εθνικός Μελοδραματικός Όμιλος" («επέζησε» ώς το 1935). Ήδη από το 1919 μετέσχε σε όλες τις διαδικασίες ίδρυσης της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, της οποίας διετέλεσε πρόεδρος (από 5.3.1936 ώς 4.3.1945 και από 15.6.1947 ώς 13.1.1957) και επίτιμος πρόεδρός της (από το 1958). Διετέλεσε επίσης: αντιπρόεδρος του Διοικητικού Ανώτατου Συμβουλίου Μουσικής (1943-1952), γενικός δ/ντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (1944-1945), πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Συνθετών-Συγγραφέων και Εκδοτών (1947), πρόεδρος του ΔΣ της ΕΛΣ (1950-1952), μέλος του Γνωμοδοτικού Μουσικού Συμβουλίου (που αντικατέστησε το ΔΑΣΜ, 1959-1962). Στη διάρκεια της πλούσιας σταδιοδρομίας του τιμήθηκε με πολλά ελληνικά και ξένα παράσημα. Το 1945 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Στο διάστημα 1926-57 διακρίθηκε και ως μουσικοκριτικός (ιδίως στην εφημερίδα "Έθνος", αλλά και στα περιοδικά «Νουμάς», «Παναθήναια», «Εργασία» ή στις εφημερίδες «Εστία», «Ελεύθερος Λόγος», «Ελεύθερος Τύπος», κ.λπ.). Πέθανε στις 3.4.1961 στο Ναυτικό Νοσοκομείο της Αθήνας.
Ως μουσικός παιδαγωγός προσέφερε ασφαλώς τα μέγιστα, γαλουχώντας (τις περισσότερες φορές δωρεάν) απειράριθμους μαθητές, στην απεγνωσμένη προσπάθειά να τροφοδοτήσει την πατρίδα του (έστω κι αν αυτό συχνά έγινε με διαδικασίες ανεπίτρεπτα «συνοπτικές»...) με μουσικούς «σταυροφόρους» και μουσικούς «ιεραποστόλους», προκειμένου να αντιμετωπιστούν άμεσα τα μεγάλα προβλήματα καλλιτεχνικής και εκπαιδευτικής «λειψανδρίας». Τα Παραρτήματα των Ωδείων «του» («Ελληνικού» και «Εθνικού») που εκείνος ίδρυσε και στελέχωσε σε όλη την Επικράτεια (με όποιον αυτοσχέδιο ή ανεπαρκή τρόπο κι αν λειτούργησαν) απετέλεσαν μορφωτικές «οάσεις», και μόνο χάρη στον Καλομοίρη πολλά ταλαντούχα Ελληνόπουλα (που αλλοιώς ούτε καν το όνομα της Τέχνης δεν θα ήξεραν να ψελλίσουν) μπόρεσαν να τιμήσουν τη χώρα τους στους μεγαλύτερους συναυλιακούς χώρους της Υφηλίου!
Ως μουσικός παιδαγωγός ασχολήθηκε επίσης με τη συγγραφή και εξέδωσε τα εξής μουσικοπαιδαγωγικά έργα: "Τα πρώτα μαθήματα για πιάνο" (σε συνεργασία με την Αύρα Θεοδωροπούλου, 1924), "Στοιχειώδης θεωρία" (1924), "Αρμονία" (2 τομοι: 1933, 1935), "Vocalise-Etude" (A. L. Hettich, Repertoire moderne de Vocalises-Etudes` Al. Leduc, Paris 1929), "Μορφολογία" (2 τομοι: 1939, 1957), "Οργανογνωσία" (1957), "Μελωδικές ασκήσεις" (solf`eges, σε συνεργασία με τον Φ. Οικονομίδη, σε 5 τεύχη), «Θέματα σχολικής αρμονίας» (σε συνεργασία με τον Φ. Οικονομίδη θεματολόγιο που είναι σε χρήση και σήμερα), κ.λ.π. Εκτός αυτών, συνέγραψε το μουσικοφιλολογικό έργο "Βάγκνερ, ο δημιουργός του μουσικού δράματος" («Βιβλιοθήκη βιογραφιών» Εκδόσεων «Βίβλος», 1953), διάφορα μουσικολογικά άρθρα, το 1ο Μέρος των Απομνημονευμάτων του "Η Ζωή μου και η Τέχνη μου", που περιέχει τις αναμνήσεις του ώς το 1908 («Νέα Εστία» 1944-1945) και πολλές ανακοινώσεις, διαλέξεις και μελετήματα.
Το έργο του ως κορυφαίου εκπροσώπου της Εθνικής Σχολής είναι θεμελιωμένο στους τρόπους και τους ρυθμούς της Ελλ. Μουσικής, στις παραδόσεις, τα παραμύθια και τους θρύλους του μεταβυζαντινού Ελληνισμού, στον δημοτικισμό, τη λαογραφία και τα ιστορικο-κοινωνικά νεοελληνικά Οράματα. Κατέβαλε μεγάλη και ενσυνείδητη προσπάθεια να παρουσίασει (προφανώς με ιστορική καθυστέρηση, για την οποία εκείνος δεν ευθυνόταν) τη δημώδη ελλ. μουσική μέσω των κατακτήσεων της συγκερασμένης ευρωπ. μουσικής και υπό την επήρεια (όπως προείπαμε) των Εθνικών Μουσικών Σχολών (κυρίως της Ρωσικής) και του «βαγκνερικού ιδεώδους». Προϊόντος του χρόνου απέκτησε ολοκληρωμένο προσωπικό ύφος και ασχολήθηκε πολυγραφότατος με όλα τα είδη της σοβαρής μουσικής, εκτός της θρησκευτικής. Αν και κατηγορήθηκε ότι η προσπάθειά του να συγχρωτίσει το ελλ. δημοτικό τραγούδι με τη δυτική αισθητική (της πολυθεματικής ανάπτυξης και της διογκωμένης ενορχηστρωτικής επιτήδευσης--αμφότερες γαρ βαρειές κληρονομιές του ύστερου Ρομαντισμού) το νόθευσε σε μεγάλο βαθμό (έως το αλλοίωσε), ο Καλαμοίρης έχει δικαιωθεί απόλυτα στην Εθνική Καλλιτεχνική Συνείδηση όχι μόνο ως «μουσικός γλωσσοπλάστης της νεότερης Ελλάδας» (Φ. Ανωγειανάκης), αλλά ως ο πιο φωτισμένος των Βάρδων της Ρωμιοσύνης. Υπάρχει μάλιστα ομάδα λαμπρών νεότερων μουσικών που θαυμάζει τον Καλομοίρη και για το ότι «έμεινε ώς το τέλος ένας ενθουσιώδης αγωνιζόμενος έφηβος» (Μ. Δούνιας) και φρονεί ότι ο μεγάλος Έλληνας συνθέτης «ο αδικημένος από την ίδια του τη χώρα, που εγκαταλείποντας κάποια μεγάλα της όνειρα θέλησε να ξεχάσει και τον τραγουδιστή που τα τραγούδησε» (Χ. Πολιτόπουλος) θα είναι «ο συνθέτης του μέλλοντος» (αρκεί φυσικά οι εξαιρετικής δυσκολίας και «εν πολλοίς» άγνωστες στο ευρύ--αλλά και στο στενό--κοινό συνθέσεις του να μην αντιμετωπίζονται μόνο ευκαιριακά-«επετειακά» και με ανεπίτρεπτη προχειρότητα--όπως συνήθως συμβαίνει--αλλά να προσεγγιστούν επιτέλους με όλο τον σεβασμό που οφείλεται σε αυθεντικά εθνικά μνημεία` γιατί, αν ισχύει το «αλλοίμονο στα Έθνη που δεν έχουν Ιστορία», ισχύει διπλά το «αλλοίμονο στα Έθνη που έχουν Ιστορία και την αγνοούν»...

[επεξεργασία] Μαθητές

Μεταξύ των προσωπικών μαθητών του «όλων των εποχών» και οι (αλφαβητική σειρά): Χρίστος Αλεξόπουλος, Φώτης Αλέπορος, Αλέκος Αλμπέρτης,Θεόδωρος Αντωνίου, Σώτος Βασιλειάδης, Μιχάλης Βούρτσης,Γεώργιος Βώκος, Παναγιώτης (Τάκης) Γεωργίου, Παρασκευάς Χ. Γουσέτης,Σπύρος Δήμας, Αναστάσιος Διακογιώργης, Στέφανος Σ. Δολιανίτης, Δημήτρης Δραγατάκης, Αλέξανδρος Ευστρατιάδης, Φώτης Ζερβόπουλος (Ζερβο), Λεωνίδας Ζώρας, Βασίλειος Θεοφάνους, Ευθύμιος Καβαλλιεράτος, Θεόδωρος Καβ(β)άδας, Γεώργιος Καζάσογλου, Ασπασία Κανατσούλη, Τότης Καραλίβανος, Αλέκος Κασσαρής, Μαργαρίτης Καστέλλης, Σπυρίδων Καψάσκης, Αθανάσιος Κόκκινος, Κων/νος-Παλαιολόγος Κοσιάδης, Γ. Κοτσώνης, Μιλτιάδης Κουτούγκος, Αλέκος Τρ. Λαϊνάς, Χρήστος Μπαμιώτης, Χρήστος Μποζίκης, Ευστάθιος Μαυρομμάτης, Αγαμέμνων Τ. Μουρτζόπουλος, Φιλοκτήτης Οικονομίδης, Τίμος Σουγιούλ, Αιμίλιος Σπηλιωτόπουλος (Σπήλιος), Βασίλειος Σωζόπουλος, Κώστας Τζαφέστας, Γιάννης Φραγκόπουλος, Κώστας Γ. Χαραλαμπίδης, κ.ά.

[επεξεργασία] Εργογραφία (επιλογή)

Τα κυριότερα από τα 222 έργα του:

[επεξεργασία] Μελοδράματα

• "Ο Πρωτομάστορας" (διασκευή από την τραγωδία του Ν. Καζαντζάκη, 1915-1919, 1928, 1940-44)
• "Το Δαχτυλίδι της Μάνας" (λιμπρέτο από το δράμα του Γ. Καμπύση, 1917)
• "Η Ανατολή" (λιμπρέτο από μονόπρακτο του Γ. Καμπύση, 1945, 1948)
• "Τα ξωτικά Νερά" (διασκευή από δραματικό ποίημα του Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γητς, 1950, 1952)
• «Κων/νος ο Παλαιολόγος» (διασκευή από την τραγωδία του Ν. Καζαντζάκη, 1961)

[επεξεργασία] Για ορχήστρα

• "Ρωμέικη Σουΐτα" (1907, 1910, 1936)
• "Συμφωνία της Λεβεντιάς" (μικτή χορωδία, ορχ., 1920, 1937, 1952)
• "Νησιώτικες Ζωγραφιές" (1928, 1939)
• Συμφωνία «Των Ανίδεων και Των Καλών Ανθρώπων" (μεσόφωνος, μικτή χορωδία, ορχ., 1931)
• "Τρεις ελληνικοί χοροί" («Μπάλλος», «Ειδυλλιακός χορός», «Τσακώνικος», 1934)
• "Ραψωδία για πιάνο ενορχηστρωμένη από τον G. Pierne΄" (1925)
• "Τρίπτυχο για ορχήστρα" (1937)
• "Μηνάς ο Ρέμπελος" (κείμ. Κ. Μπαστιά, 1940)
• Ο "Θάνατος της αντρειωμένης" (1943-45)
• "Συμφωνία αρ. 3 --Παλαμική-- σε ρε ελασ. (εξάγγελος, ορχ., 1955)
• "Συμφωνικό κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα" (1935)
• "Κοντσερτάκι για βιολί και ορχήστρα" (1955)
• Σουίτα «Το Δαχτυλίδι της μάνας» (α. «Πρελούδιο», β. «Η είσοδος της Κυράς», γ. «Το Ξημέρωμα των Χριστουγέννων»), κ.λ.π.

[επεξεργασία] Για τραγούδι και ορχήστρα

• "Ίαμβοι και Ανάπαιστοι, Μαγιοβότανα" (Κ. Παλαμά 1914)
• "Ίαμβοι και Ανάπαιστοι, Σ' αγαπώ" (ποίηση Παλαμά 1925)
• "Ο Πραματευτής", συμφωνικό ποίημα για φωνή και ορχ. (ποίηση Γρυπάρη 1920)
• "Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" (ποίηση Σολωμού, για σόλο, χορωδία και ορχ., 1924, 1926)
• Από τα «Λυρικά» του Σικελιανού (1936-37: «Αναδυομένη», «Η Παναγιά της Σπάρτης», «Το πρωτοβρόχι»)
• «Το τραγούδι της Ειρήνης» (ποίηση Σ. Μυριβήλη, για υψίφωνο, γυναικεία χορωδία και ορχ., 1940)
• "Από τη ζωή και τους καημούς του καπετάν-Λύρα» (ποίηση Καλομοίρη, αφηγητής, 4 σολίστ, ορχ., 1941-1943, 1946, 1956-57), κ.λπ.

[επεξεργασία] Για φωνή και πιάνο

• "Η Πολιτεία και η Μοναξιά" (Κ. Παλαμά 1907, 1908, 1909, 1944)
• "Από τον ταμπουρά και κόπανο" (Α. Πάλλη, 1908)
• "Βραδυνοί Θρύλοι" και "Πέρασες" (Κ. Χατζόπουλου, 1940-1941 και 1946)
• "Από τους Πεντασύλλαβους" (Κ. Παλαμά, 3 σειρές, 1943)
• "5 τραγούδια» από το Τέταρτο Βιβλίο της "Πολιτείας και Μοναξιάς" (Κ. Παλαμά, 1943-1944), κ.λπ.

[επεξεργασία] Για φωνή και όργανα

• 13 τραγούδια από τον Κύκλο των «Τετραστίχων» του Παλαμά (φωνή και βιόλα, 1943)
• "Κάποια λογάκια" από τη «Βραδινή φωτιά» του Παλαμά (6 τραγούδια για φωνή, άρπα, κλαρίνο, 1943), κ.λπ.

[επεξεργασία] Για απαγγελία και ορχήστρα

• "Μουσική και μελόδραμα» για τη «Στέλλα Βιολάντη» του Γρ. Ξενοπούλου" (1920)
• "Στ' Όσιου Λουκά το Μοναστήρι" (ποίηση Σικελιανού, απαγγελία, ορχ., 1937)
• "Η καταστροφή των Ψαρών" (ποίηση Δ. Σολωμού 1949;)
• "Στης τραγουδίστρας Τέχνης τα Παλάτια" (από τα «Δεκατετράστιχα» του Κ. Παλαμά, με ορχ. εγχόρδων και φλάουτο, 1943, 1946)

[επεξεργασία] Μουσική δωματίου

• "Κουϊντέτο με τραγούδι" (Λ. Μαβίλη: η "Λήθη" και λαϊκά δίστιχα, 1912)
• "Τρίο" (1921)
• "Κουαρτέτο σα φαντασία" (άρπα, φλάουτο, αγγλικό κόρνο και βιόλα, 1921, 1954)
• "Σονάτα για βιολί και πιάνο" (1948)

[επεξεργασία] Για πιάνο

• "3 Μπαλλάντες" (1905, 1906. Αναθεωρήθηκαν το 1933 και το 1958)
• "Νυχτιάτικο" (1906-1908)
• "Πατινάδα" (1907)
• "Πρελούντιο και Φούγκα για 2 πιάνα" (1908)
• "2 ραψωδίες" (1921)
• "Πρελούντια" αρ. 1-5 (1939)
• "Για τα Ελληνόπουλα" (3 σειρές εύκολα κομμάτια, γραμμένα σε διάφορες εποχές, 1905-1912, 1939, 1947-49)

[επεξεργασία] Τραγούδια για φωνή και πιάνο

• «Από χώρες και χωριά» (6 τραγούδια σε ποίηση του συνθέτη, 1903-07)
• από τις «Ωρες» του Μαλακάση (3, 1906)
• από το «Ο ταμπουράς και ο κόπανος» του Πάλλη (7, 1908)
• πολλά άλλα τραγούδια σε στίχους Παλαμά, Μαλακάση, Σικελιανού, Χατζόπουλου, Καρθαίου, του ίδιου του συνθέτη, κ.ά.
• Εναρμόνισε επίσης δημοτικά τραγούδια καθώς και λαϊκούς χορούς, κ.λπ.

[επεξεργασία] Τραγούδια για χορωδία

• «Η ελιά» (ποίηση Παλαμά, για γυναικεία χορωδία και ορχ., 1907, 1908-09, 1944)
• «Ομπρός» (Σικελιανού, για ανδρική χορωδία και ορχ., 1940)
• «Άστραψεν η ανατολή» (δημοτική ποίηση, μονόφωνη χορωδία. Υπάρχει και για φωνή σόλο και ορχ.)
• «Ο δειλός» (Πάλλη, για 2φωνη χορωδία και πιάνο)
• Πάμπολλα άλλα τραγούδια «Προσφορά για τα Ελληνόπουλα (για σχολικές, στρατιωτικές και εργατικές χορωδίας), κ.λπ. Εδώ θα επισημάνουμε ότι αυτά τα τραγούδια με επικεφαλής το περίφημο «Έγια-Μόλα» (1915, σε ποίηση Μ. Σταματέλου) αποτελούν εξαιρετικά αξιοπρόσεκτο (μα και εξίσου παραμελημένο) μέρος του όλου δημιουργικού έργου του Καλομοίρη.

[επεξεργασία] Εκτελέσεις έργων

Στη διάρκεια της ζωής του, πολλές από τις συνθέσεις του εκτελέστηκαν και εκτός Ελλάδος, το δε περίφημο "Δαχτυλίδι της Μάνας" «ανέβηκε» το 1940 με εξαιρετική επιτυχία στη Λαϊκή Όπερα του Βερολίνου, όμως ο Πόλεμος διέλυσε κάθε σκέψη για μελλοντική συνεργασία του συνθέτη με τη Γερμανία. Ως προς τα «καθ' ημάς», η ΚΟΑ παρουσίασε σε Α' εκτέλεση τα ακόλουθα έργα του: "Τρίπτυχον" (28.2.1943, με μαέστρο τον ίδιο), "Ο Θάνατος της Αντρειωμένης" (26.10.1945, με μαέστρο τον ίδιο), "Συμφωνία αρ. 3 <Παλαμική>" (22.1.1956, Α. Παρίδης. Αφηγητής: Θ. Κωτσόπουλος), "Κοντσερτάκι για βιολί" (20.1.1957, Α. Παρίδης. Σολίστ ο Β. Κολάσης), "Πρελούντιο στο <Δαχτυλίδι της Μάνας>" (26.2.1979, Λούλη Ψυχούλη), "Η Ελιά" (1.7.1993,Β. Φιδετζής και η Χορωδία της Ραδιοφωνίας της Σόφιας), «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (24.1.1997, στη Θεσ/νίκη, με μαέστρο την M. Φιδετζή, σολίστ την υψίφωνο Μάρθα Αράπη και τη Χορωδία «Σβ. Ομπρέντενοφ», Ά εκτέλεση για την ΚΟΑ), «Από τη ζωή και τους καημούς του Καπετάν Λύρα» και «Κέρκυρα» και «Σμύρνη!» (και τα 3 προηγούμενα έργα στις 7.7.1997, στη Σάμο, με μαέστρο τον Β. Φιδετζής και σολίστ την υψίφωνο Τζούλια Σουγλάκου). Τέλος, έργα του περιλαμβάνονται σε πάνω από 3 δεκάδες δίσκους, ενώ στο Αρχείο του Συλλόγου «Μανώλης Καλομοίρης» υπάρχει ηχογραφημένο αρκετό ανέκδοτο υλικό.

[επεξεργασία] Συγγραφικό έργο

Ως μουσικός παιδαγωγός ασχολήθηκε επίσης με τη συγγραφή και εξέδωσε τα εξής μουσικοπαιδαγωγικά έργα: "Τα πρώτα μαθήματα για πιάνο" (σε συνεργασία με την Αύρα Θεοδωροπούλου, 1924), "Στοιχειώδης θεωρία" (1924), "Αρμονία" (2 τομοι: 1933, 1935), "Vocalise-Etude" (A. L. Hettich, Repertoire moderne de Vocalises-Etudes` Al. Leduc, Paris 1929), "Μορφολογία" (2 τομοι: 1939, 1957), "Οργανογνωσία" (1957), "Μελωδικές ασκήσεις" (solfeges, σε συνεργασία με τον Φ. Οικονομίδη, σε 5 τεύχη), «Θέματα σχολικής αρμονίας» (σε συνεργασία με τον Φ. Οικονομίδη θεματολόγιο που είναι σε χρήση και σήμερα), κ.λπ. Εκτός αυτών, συνέγραψε το μουσικοφιλολογικό έργο "Βάγκνερ, ο δημιουργός του μουσικού δράματος" («Βιβλιοθήκη βιογραφιών» Εκδόσεων «Βίβλος», 1953), διάφορα μουσικολογικά άρθρα, το 1ο Μέρος των Απομνημονευμάτων του "Η Ζωή μου και η Τέχνη μου", που περιέχει τις αναμνήσεις του ώς το 1908 («Νέα Εστία» 1944-1945) και πολλές ανακοινώσεις, διαλέξεις και μελετήματα.

(Βλ. και «Μανώλης Καλομοίρης», Φεστιβάλ). (Για περισσότερα, μπορεί ο αναγνώστης να ανατρέξει σε δημοσίευμα-νεκρολογία του Μίνου Δούνια-«Καθημερινή»: 24.4.1962, , στον Κατάλογο έργων Μ. Καλομοίρη του Φοίβου Ανωγειανάκη-Αθήνα 1964, στο λήμμα του Γιώργου Λεωτσάκου-«Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» της «Εκδοτικής Αθηνών», στο «Λεξικό Ελλήνων Συνθετών» της Αλέκας Συμεωνίδου-Εκδόσεις «Φ. Νάκας», σε Αφιερωματικό πρόγραμμα συμμετοχής της ΚΟΑ στο Φεστιβάλ Αθηνών 1993--στο οποίο ο γράφων διαπραγματεύεται το θέμα «Καλομοίρης και Παλαμάς»--και σε άρθρο του Θωμά Ταμβάκου-στην Εφημερίδα «Νέοι Αγώνες Ηπείρου», 23.2.1994).

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001