Κυδωνιάτης Κωνσταντίνος

Από Musipedia

(Τρίπολη 1908-Aθήνα 1996). Διαπρεπής σύγχρονος συνθέτης, πιανίστας, αρχιμουσικός και μουσικός παιδαγωγός. Ήταν γόνος ιστορικής Πελοποννησιακής οικογένειας και αδελφός του αρχιτέκτονα και ακαδημαϊκού Σόλωνα Κυδωνιάτη. Από μικρός έδειξε εξαιρετική κλίση προς τη μουσική. Μετά από σύντομη φοίτηση στην "Αθηναϊκή Μανδολινάτα" του Νικολάου Λάβδα (σε ηλικία 8 ετών υπήρξε ο νεότερος μαθητής της), μελέτησε πιάνο με την Λασποπούλου-Βλαστάρη. Στη συνέχεια γράφτηκε στο Ελληνικό Ωδείο, κάνοντας πιάνο με τον Αντώνιο Σκόκο και θεωρητικά με τον Μάριο Βάρβογλη. Κατόπιν (ακολουθώντας τον Σκόκο) σπούδασε από το 1925 στο Ωδείο Αθηνών και το 1933 πήρε δίπλωμα πιάνου με Α' βραβείο. Παράλληλα, έκανε ανώτερα θεωρητικά με τον Φ. Οικονομίδη και μορφολογία με τον Δ. Μητρόπουλο (ο οποίος επέβλεψε το δίπλωμα του στο πιάνο και του έκανε ιδιωτικά μαθήματα σύγχρονης αρμονίας και αντίστιξης). Στο διάστημα 1933-36 συνέχισε ανώτερες σπουδές στο Ωδείο του Παρισιού (κάνοντας πιάνο με τη διάσημη Μαργκερίτ Λον(γκ) και αρμονία-αντίστιξη με τους Ρέξ και Φριμπουλέ). Κατόπιν εγκαταστάθηκε στο Βέλγιο και κατά την επόμενη 3ετία (1936-39) σπούδασε στο Βασιλικό Ωδείο των Βρυξελλών (πιάνο με τον Μποσκέ, ενορχήστρωση με τον Ρομπέρ Λεντάν και σύνθεση με τους περίφημους αδελφούς Λεόν και Ζοζέφ Ζονγκέν). Απεφοίτησε το 1939, κερδίζοντας το Α' βραβείο ενός από τα «φοβερότερα» εκπαιδευτικά Μουσικά Ιδρύματα της Υφηλίου. Σπούδασε επίσης διεύθυνση ορχήστρας (πάντοτε αριστεύοντας) με τον περίφημο Ντεζιρέ Ντεφώ (τον "peu desire' και με beaucoup de defauts!...": τον «ολίγο ποθητό και με πολλά κουσούρια!...», όπως τον περιέγραφε χιουμοριστικά, παίζοντας με την ελλ. μετάφραση του ονοματος του). Στο μεταξύ ο Κων/νος Κυδωνιάτης έδινε διάφορες συναυλίες στην Ισπανία και το Βέλγιο (1936), σχηματίζοντας duo με τη γνωστή Αυστραλέζα μουσικό Amanda Webb (τη γυναικα του παγκοσμίου φήμης βιολιστή Α. Grumiaux), ενώ ήδη από το 1938 ήταν σολίστ του Ραδιοφωνικού Σταθμού των Βρυξελλών. Το 1939 επέστρεψε και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα (μαζί με τη γυναίκα του Βελγίδα μουσικό Ιωάννα Ντελβουά-την πολυαγαπημένη του Ζαν), διοχετεύοντας τη σπάνια εργατικότητα και γνώση του σε ποικίλες μουσικές δραστηριότητες (εκτελεστικές, παιδαγωγικές και δημιουργικές). Διετέλεσε επί 40ετία καθηγητής μορφολογίας και ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο Αθηνών (1939-78), αρχιμουσικός της Συμφωνικής της Ραδιοφωνίας (1941-1962), καθηγητής πιάνου, ανώτερων θεωρητικών και σύνθεσης στο Ωδείο Πειραιώς (από το 1962, δ/ντής 1967-75), διευθυντής του Ωδείου της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πατρών (από το 1949), μόνιμος πιανίστας της ΚΟΑ (από 5.5.1955 ώς το 1973), ιδρυτής και διευθυντής του Παλλαδίου Ωδείου (1976). Επίσης, μέλος της ΕΕΜ (διετέλεσε και μέλος στο ΔΣ της). Ήταν ακόμα μόνιμος αρχιμουσικός και πιανίστας στο Μπαλέτο του Κ. Νίκολς (με τον οποίο γνωρίστηκε σε πρόβα στη Σκάλα του Μιλάνου) ακολουθώντας τις περιοδείες του ανά την Ευρώπη καθώς και μόνιμος συνεργάτης (συνθέτης-αρχιμουσικός-συνοδός πιανίστας) του "Πειραϊκού Θεάτρου" του Δ. Ροντήρη, για το οποίο έγραψε (στο διάστημα 1957-80) μουσική σε 9 αρχαίες τραγωδίες ("Πέρσες" 1958, "Ηλέκτρα" του Σοφοκλή 1958, "Χοηφόρες" 1959, "Ευμενίδες" 1960, "Μήδεια" 1962, "Τρωάδες" 1963-ημιτελές, "Ιππόλυτος" 1970, "Ιφιγένεια εν Αυλίδι" 1971, "Μήδεια" 1980). Εκτός αυτών, διετέλεσε επί 30ετία αποκλειστικός "ακκομπανιατέρ" του "Καλλιτεχνικού Γραφείου Αθηνών", συνοδεύοντας όλα τα μεγάλα διεθνή ονόματα που μετακαλούνταν στην Ελλάδα από το "Γραφείο" (Γιεχούντι Μενουχίν, Γκασπάρ Κασσαντό, Έλενα Νικολαϊδου, Πιερ Ντουκάν, Λωράν Φενίβες, κ.ά.). Τον Οκτώβριο του 1953 ανέλαβε αρχιμουσικός της ΣΟ του «Καλλιτεχνικού Γραφείου Αθηνών», που στόχευε να δίνει τακτικές συναυλίες στο Θέατρο «Ρεξ» (δυστυχώς η προσπάθεια δεν ευωδόθηκε). Ως πιανίστας, στη διάρκεια της υπερεξηκονταετούς σταδιοδρομίας του εμφανίστηκε σε εκατοντάδες ρεσιτάλ (έχει παίξει και στην Αίθουσα "Τσαϊκόφσκυ" της Μόσχας) και σε αμέτρητες Εκδηλώσεις μουσικής δωματίου, συνοδεύοντας μικρούς και μεγάλους καλλιτέχνες (Έλληνες και ξένους). Επίσης εμφανίστηκε επανειλημμένα ως σολίστ με την ΚΟΑ (ερμηνεύοντας τόσο τα δυσκολότατα Κοντσέρτα του για πιάνο, όσο και άλλα έργα). Με συνεργάτες τον βιολιστή Σοφοκλή Πολίτη και τον τσελίστα Σωτήρη Ταχιάτη σχημάτισε trio ερμηνεύοντας και ελληνικά έργα. Επίσης σχημάτισε φημισμένο duo με τον βιολιστή Βύρωνα Κολάση, δίνοντας δεκάδες συναυλίες απανταχού της ελλ. Επικράτειας. Ως μουσικός παιδαγωγός, συνέγραψε: "3 έτη υποχρεωτικής Αρμονίας" (1950), "Μουσική Μορφολογία" (1954), "Σολφέζ Ι και ΙΙ" (με συνοδεία πιάνου, 1980). Ως καθηγητής ανώτερων θεωρητικών (εκτός από τους εκατοντάδες μαθητές που δίδαξε στις "υποχρεωτικές" τάξεις των Ωδείων) είχε ως μαθητές, μεταξύ άλλων, και τους (αλφαβητικά): Ανδρέα Αδαμόπουλο, Λουκά Αδαμόπουλο, Χρήστο Σπ. Αναστασίου, Aντώνιο Αντωνόπουλο, Γ. Αρβανιτάκη, Βασίλη Αρχιτεκτονίδη, Δομένικο Μ. Βαμβακάρη, Νίκο Γεωργούση, Πάρη Δερέμπεη, Σπ. Στ. Δολιανίτη, Άννα Ι. Καλογρίδου, Δημήτρη Κανάρη, Δανάη Καρά, Ιωάννη Καστρινό, Βαγγέλη Κορδομπούλη, Ηλία Κοτσιφάκο, Χάρη Κουρή, Γιώργο Κουρουπό, Δέσποινα Μαζαράκη, Μιλτιάδη Ματθία, Δημ. Μηνακάκι, Θέμη Ι. Μόρο, Δημήτρη Ν. Ντουφεξιάδη, Απόστολο Παπαδόπουλο, Αθαν. (Σούλη) Παπανικολάου, Λένα Ρες, Ειρήνη Σαλονικιού, Παύλο Σεργίου, Αντώνη Σκόκο (τον νεότερο), Ελένη Σολωμού, Σταμάτη Σπανουδάκη, Γιώργο Σταλήμερο, Σπύρο Τόμπρα, Δημήτρη Φάμπα, Γεράσιμο Φετιχανόπουλο, Γιώργο Χλίτσιο, τον γράφοντα, και πολλούς άλλους. Ως συνθέτης, παρά τη μεγάλη μυωπία και τις πολλαπλές απασχολήσεις του, υπήρξε πολυγραφότατος. Έγραψε: Α) για ορχήστρα: 4 εξαιρετικές Συμφωνίες (1η: 1957. Δόθηκε σε Α' εκτέλεση από την ΚΟΑ στις 15.2.1960 με μαέστρο τον<i> Θ. Βαβαγιάννη. 2η: 1958-59. Μένει ανεκτέλεστη! 3η: 1960-61--«στη μνήμη του Δημ. Μητρόπουλου». Δόθηκε σε Α' εκτέλεση από την ΚΟΑ στις 6.11.1961 με μαέστρο τον Θ. Βαβαγιάννη. 4η: 1963--το αριστούργημά του--. Δόθηκε σε Α' εκτέλεση από την ΚΟΑ στις 23.12.1973 με μαέστρο τον Α. Παρίδη και επαναλήφθηκε στις 8.5.1996 με μαέστρο τον Βύρωνα Φιδετζή), "Εύθυμη Εισαγωγή" (1960, βραβευμένη σε Πανευρωπαϊκό Διαγωνισμό Σύνθεσης. Δόθηκε σε Α' εκτέλεση από την ΚΟΑ στις 28.2.1966 με μαέστρο τον Δ. Χωραφά), "Βυζαντινό Τρίπτυχο" (για έγχορδα, 1941), 3 Κοντσέρτα για πιάνο και ορχ. (1965, 1968, 1976), Κοντσέρτο για πιάνο και κρουστά (1975), Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχ. δωματίου (1984), Κοντσέρτο για κιθάρα (1975), Κοντσέρτο για τούμπα (1977), Κοντσέρτο για Συγκρότημα 10 πνευστών (1982), Κοντσέρτο για φλάουτο, βιόλα και κιθάρα (1991), "Μουσική για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού" (1968, Α΄ «ελληνική» εκτέλεση στις 23.5.1971 από την Ορχήστρα «Παναρμόνια» με αρχιμουσικό τον γράφοντα και με σολίστ τον βαρύτονο Γιώργο Ναπ. Παππά), "Πρώτη ελληνική σουίτα" (1991, δόθηκε σε Α΄ εκτέλεση από την ΚΟΑ στις 4.4.1997, με μαέστρο τον Γ. Χλίτσιο), Σουίτα για πιάνο, κλαρινέτο, βιόλα και ορχ. (1992), Σουίτα για πιάνο και ορχ. (1992). Β) ορατόρια: "Ο Πρωτόκλητος" ("Άγιος Ανδρέας", σε κείμενο Φ. Παπαστεφάνου, για 2 αφηγητές, 5 σολίστ, μικτή χορωδία, 2 "αφηγηματικούς χορούς και ορχ., 1976), "Te Deum" ("Σέ τον Θεόν", σε μετάφραση του λατινικού κειμένου, για τενόρο, μικτή χορωδία και ορχήστρα, 1976. Γ) μουσική δωματίου (εκτός χάλκινων πνευστών): 5 Σονάτες για βιολί και πιάνο ("σε ένα μέρος": 1930, "1η": 1950, "2η": 1962, "Sonata brevis": 1972, "3η": 1980), Σονατίνα για βιολί και πιάνο (1974), 2 Σονάτες για τσέλο και πιάνο (1962, 1968), 2 Ελληνικές Σουίτες για τσέλο και πιάνο (1962), 2 Σονάτες για πιάνο και κλαρινέτο (1985), Σονάτα για όμποε, κλαρινέτο (ή βιολί) και πιάνο (1975), 7 Τρίο (ανά δύο: για πιάνο, βιολί, τσέλο: 1979, 1984` για πιάνο, κλαρινέτο, βιόλα: 1984, 1985` για πιάνο, βιολί, όμποε: 1985 και για φλάουτο, βιόλα, κιθάρα: 1990), Φούγκα για κουαρτέτο εγχ. (1937), 2 Κουαρτέτα (για όμποε, κλαρινέτο, φαγκότο, πιάνο: 1978 και για 2 τρομπέτες, φαγκότο, πιάνο: 1984), Κουιντέτο (για φλάουτο, όμποε, κλαρίνο, φαγκότο και πιάνο: 1988), Σουίτα (για όμποε, κλαρινέτο και φαγκότο: 1976), 3 βυζαντινές μελωδίες για κιθάρα (1973), Σουίτα "σε παλαιό στυλ" (για κιθάρα, 1974), 2 Ελληνικές Σουίτες (για κιθάρα, 1975), 2 Ελληνικές Σουίτες (για όμποε, κλαρινέτο και φαγκότο: 1977), Αλλέγκρο κοντσέρτου για 2 πιάνα-8 χέρια (1981), "1η Ελληνική Σουίτα" (για βιολί, τσέλο, πιάνο: 1987), "Ελληνική Σουίτα" (για φλάουτο, βιόλα και κιθάρα: 1991). Δ) μουσική δωματίου για χάλκινα πνευστά: 2 Σουίτες για κόρνο τρομπέτα και τρομπόνι (1975, 1983), 4 Σουίτες (για τρομπέτα και τρομπόνι: 1964, για 2 τρομπέτες, τρομπόνι και τούμπα: 1970, για 2 τρομπέτες και 2 τρομπόνια-τενόρι: 1975, για κουαρτέτο χάλκινων: 1976), "Τσιφτετέλι" για τρομπόνι σόλο (1978), "Σονάτα της Φούφι" (για κορνέτα, πίκολα κορνέτα και άλτο κόρνο: 1985), "Λαϊκοί παλμοί" (για 3 τρομπέτες, 1985). Ε) Έργα για πιάνο: 3 Σονάτες (1980, 1985, 1986), Σονατίνα (1976), 4 Ελληνικές Σουίτες (1951, και οι υπόλοιπες 3: 1974), 6 Σπουδές (1984), 2 Τοκάτες (1977, 1983), 8 Λαϊκά Πορτραίτα (1984), 4 Δωδεκανησιακές Σουίτες (1985), 30 εβραϊκά τραγούδια και χοροί (1988), 61 ελληνικοί χοροί και τραγούδια (1988), Παραλλαγές "Oh du Lieder Augustin" (1931), "March Polca" (1954), "Διαβολικό ροντό" (1981), "Σκιαγραφήματα" (1989), "Παραλλαγές σε ένα ελλ. θέμα" (1992), "Μια γεύση από τα λαϊκά μας τραγούδια" (1992). ΣΤ) τραγούδια για 4φωνη ανδρική χορωδία (τελική επεξεργασία το 1983): 5 (Α. Βαλαωρίτη), 5 (Ι. Βηλαρά), 3 (Δ. Σολωμού), 3 (Κ. Χατζόπουλου), "Παλαμάς" (Α. Σικελιανού), 30 τραγούδια της Αντίστασης (και για μικτή χορωδία). Ζ) τραγούδια για φωνή και πιάνο (τελική επεξεργασία το 1981): 12 (Λ. Πορφύρα), 12 (Κ. Χατζόπουλου), 8 (Ι. Γρυπάρη), 8 (Λ. Μαβίλη), 6 (Γ. Σουρή), 6 (Γ. Δροσίνη), 6 (Μυρτιώτισσα), 4 (Σημηριώτη). Έγραψε επίσης "Ύμνο στον Δήμο Φιλοθέης" (1993). Έχουν κυκλοφορήσει 2 δίσκοι με έργα του (εξαντλημένοι): "3 Suites for Oboe, Clarinet & Bassoon" (SEAGULL 627, 1978) και "Aris Garufalis plays Constantine Kydoniatis" (UNITED 608, 1986). Ως συνθέτης, ο Κων/νος Κυδωνιάτης υπάγεται στην Ελληνική "Εθνική Σχολή" με τον τρόπο που υπάγεται και ο Προκόφιεφ στην Εθνική Σχολή της χώρας του. Πράγματι, το θεματικό υλικό πολλών έργων του χρησιμοποιεί τη δημοτική μουσική, τους "τρόπους" και τους ρυθμούς της καθώς και τα βυζαντινά μέλη (μετά δε το 1974 σχεδόν όλα του τα έργα εμπνέονται από το λαϊκό και το δημοτικό τραγούδι, κάτι άλλωστε που το φανερώνουν και οι τίτλοι τους), όμως κατά βάθος η γραφή του μένει πάντα "κοσμοπολίτικη", στηριγμένη με μοναδική γνώση τόσο στην παραδοσιακή μορφολογία (όλα του τα έργα ανήκουν στην "απόλυτη" μουσική) όσο και στην "ολοκληρωτική" χρωματική αρμονία (που πολλές φορές εξωθείται στις σελίδες του ώς τις ατονικές ή τις πολυτονικές της συνέπειες, όχι όμως ως τυποποιημένη "άσκηση επί χάρτου"--όπως συνήθως συμβαίνει--αλλά ως εκφραστική αναγκαιότητα ύψιστης τεχνικής και αισθητικής μαστοριάς). Αυτή η "εξευρωπαϊσμένη" ελληνικότητα δεν θα μπορούσε άλλωστε να απουσιάζει από το έργο του, γιατί θήτευσε σε "Σχολή" που ανέκαθεν δυστυχώς πρέσβευε (και μαζί της εθελοτυφλώντας όλη η ελλ. μεγαλοαστική τάξη ώς και τις μέρες μας) πως δεν είναι δυνατόν να υπάρξει "Έλληνας συνθέτης" (γιατί, ...«--ή θα είσαι βρε αδελφέ "Έλληνας" ή θα είσαι "συνθέτης"!...»...κι αυτός είναι κατά βάθος ο λόγος που, για παράδειγμα, οι «36 Ελληνικοί Χοροί» του Νίκου Σκαλκώτα παρότι οι πάντες--τάχα--μιλούν γι αυτούς επί μισό αιώνα, πρωτοεκτελέστηκαν--και οι 36 μαζί--μόλις το 1997!!). Παρ' όλα αυτά, ο Ντίνος Κυδωνιάτης (κατ' εξακολούθησιν παραγκωνισμένος λόγω υποδειγματικής σεμνότητας και ...πραγματικής αξίας) κατάφερε (όπως μόνον ελάχιστοι άλλοι) να κατακτήσει όχι μόνο το "Έλληνας συνθέτης", αλλά και το "μεγάλος Έλληνας συνθέτης"` γι' αυτό και θα μείνει ακέραιος στο πέρασμα του δικαιοκρίτη Χρόνου, όπως ακριβώς παρίσταται στις μνήμες όλων όσοι τόν γνώρισαν από κοντά: αταλάντευτος και χαμογελαστός, αδέκαστος και φωνακλάς` το κυριότερο: μουσικά ασύγκριτος μεταξύ των ομοτέχνων του (...πραγματικός μουσικός Γίγαντας, τόσο μεγάλος και απλησίαστος, όπως ακριβώς ο Γκιούλιβερ πάνω από τα μικρομάγαζα των Λιλιπούτειων...). (Η 2η Συμφωνία εκτελέστηκε από τη ΣΟ της ΕΡΤ το 1996 (μαέστρος ο Αν. Πυλαρινός).

[επεξεργασία] Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001