Μάρκος Μπότσαρης

Από Musipedia

Τετράπρακτο μελόδραμα του Παύλου Καρρέρ, που εντάσσεται στις κατά τον 19ο αι. προσπάθειες για δημιουργία "εθνικών" λυρικών συνθέσεων (με ιταλικούς όμως στίχους). Η υπόθεση έχει περιληπτικά ως εξής: "Α' ΠΡΑΞΗ. Μπροστά στο σπίτι του Μπότσαρη (τενόρου) ο λαός ανυπομονεί να ξεσηκωθεί. Ακούγεται από μέσα το πασίγνωστο τραγούδι του "Γερο-Δήμου". Φτάνει ένας αγγελιοφόρος με το πολυπόθητο μήνυμα του ξεσηκωμού. Μια προσφυγοπούλα, η Σοφία (σοπράνο), ζητάει άσυλο στο σπίτι του Μπότσαρη και γίνεται καλοδεχούμενη από τη γυναίκα του τη Χρυσή (σοπράνο). Κατόπιν ο λαός αναθεματίζει τους δειλούς, ενώ η Σοφία τραγουδάει ένα θούριο. Στη Β' Εικόνα όλοι είναι συγκεντρωμένοι στην Αγία Λαύρα, όπου υψώνεται η σημαία της Επανάστασης και προ του Παλαιών Πατρών Γερμανού (μπάσος) δίδεται ο όρκος "Ελευθερία ή θάνατος". Β' ΠΡΑΞΗ. Στο τουρκικό στρατόπεδο συλλαμβάνουν μια κατάσκοπο. Είναι η Σοφία, που συναντάει τον άντρα της Μίλο (βαρύτονο). Τον είχε για νεκρό και ποτέ δεν φανταζόταν πως εκείνος έχει αλλαξοπιστήσει. Ο Μίλος της υπόσχεται να την ελευθερώσει και στέλνει στον Μάρκο μήνυμα εκ μέρους του Πασά για ειρήνη. Σε λίγο φτάνει ένας Έλληνας αγγελιοφόρος. Είναι ο μεταμφιεσμένος Μάρκος, που καταφέρνει και ελευθερώνει τη Σοφία. Ο Μίλος ορκίζεται να εκδικηθεί. Γ' ΠΡΑΞΗ: Στο στρατόπεδο του Μάρκου οι Σουλιώτες τραγουδούν τη λευτεριά. Φτάνει ο αντιπρόσωπος του Πασά, ο Μουσταφάς (που δεν είναι άλλος από τον Μίλο) και κατηγορεί τον Μάρκο για μεταμφίεση και κατασκοπία. Εκείνος του αποκαλύπτει ότι δεν είχε άλλο σκοπό, εκτός από την απελευθέρωση της Σοφίας. Ο Μίλος καταλαβαίνει ότι η Σοφία δεν έχει μαρτυρήσει ποιος είναι. Στη συνέχεια, ο Μάρκος απορρίπτει τις δελεαστικές προτάσεις των Τούρκων για ανακωχή. Έρχεται η Σοφία και αποκαλύπτει την ταυτότητα του Μουσταφά. Δ' ΠΡΑΞΗ. Ο Μάρκος αποχαιρετάει τους δικούς του και τους εμπιστεύεται στον Παλαιών Πατρών Γερμανό. Τα παλικάρια του ειδοποιούν για την έφοδο των Τούρκων. Δίνει στρατιωτικές εντολές, σκοπεύοντας να εκδικηθεί την προδοσία του Μίλου. Οι Σουλιώτες κερδίζουν πανηγυρικά τη μάχη, αλλά ο Μάρκος Μπότσαρης πληρώνει το θρίαμβο με τη ζωή του". Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στην Πάτρα, την Κυριακή 30 Απριλίου 1861 (π.η.). Διηύθυνε ο Αύγουστος Πασχουάλης και τραγούδησαν οι κυρίες Ισαβέλλα Καρρέρ και Γινέβρα Κόλλη καθώς και οι κύριοι Giannini, Cinte και Φιοράνι. "Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ὁποῖον ἐνθουσιασμὸν κατέλαβεν τὸ πατραϊκὸν κοινόν" (sic), γράφει ο Καρρέρ στα "Απομνημονεύματά" του...Ο "Μάρκος Μπότσαρης" θριάμβευσε (φθινόπωρο 1866) και στη Σύρο, ξεσηκώνοντας εθελοντές για την Κρητική Επανάσταση(!). Στην Αθήνα πρωτοπαίχτηκε το 1875 και είχε παρόμοια θριαμβευτική επιτυχία. Ο Θ. Συναδινός στον απολογισμό του της Ελλ. Μουσικής (ώς το 1919) αναδημοσιεύει τις κριτικές των εφημερίδων της Εποχής, που έχουν μοναδικό ιστορικό ενδιαφέρον. "Ηὐδόκησε τέλος (έγραφε η "Παλιγγενεσία") νὰ ἀναβιβασθῇ ἐπὶ σκηνῆς ἔργον Ἑλληνος μουσουργοῦ ἐπὶ εθνικῆς ὑποστάσεως. Τὸ θέατρον "Ἀπόλλων" κατὰ τὴν ἑσπέρα τοῦ παρελθόντος Σαβ βάτου παρίστα ἀληθῶς συγκινητικὴν σκηνήν. Ἐν μέσῳ ἀπείρου πλήθους συνήντα τις ἐκεῖ τοὺς τελευταίους τοῦ Μάρκου Μπότσαρη ἀπογόνους καὶ συγγενεῖς καὶ ἔβλεπεν ἐπὶ σκηνῆς ἀνελισσομένην μίαν ἐκ τῶν λαμπροτέρων σελίδων τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, τὸν θάνατον τοῦ Σουλιώτου ἥρωος εἰς τὸν τάφον τοῦ ὁποίου ἦλθεν ἔπειτα νὰ ὁρκισθῇ ὁ λόρδος Βύρων .. .....Τὸ ἔργον τοῦ Καρρὲρ εἶναι ἀνώτερον παντὸς επαίνου.Ἀνήκει εἰς τὴν καθαρὰν ἰταλικὴν σχολὴν διότι ἐκεῖ ἐδιδάχθη ὁ Καρρέρης. Πολλὰ ἔχει τὰ πρωτότυπα, ἐάν δὲ ἐνίοτε φαίνεται μιμούμενος τὰ ἔργα τῶν διδασκάλων του, τοῦτο δὲν πρέπει ν΄ ἀποδοθῇ εἰς ἀδυναμίαν τινὰ τοῦ μουσουργοῦ ἀλλ' εἰς τὰς πολλάς μελέτας αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐκείνων. Ἡ μουσικὴ τοῦ "Μάρκου Μπότσαρη" εἶναι πλουσία, ἴσως καὶ πλουσιωτέρα τοῦ δέοντος εἰς ᾄσματα. Ὡραία εἶναι ἡ συμφωνία τῆς πρώτης πράξεως ὅτε γονυκλινὴς ὁ χορὸς δέχεται τὰς εὐλογίας τοῦ Γερμανοῦ καὶ ὁρκίζεται τὸν ὅρκον τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου. Τὰ μέρη τοῦ βαθυφώνου, αἵ τε καταλογαὶ (recitativa) καὶ αἱ μελωδίαι εἶναι ἐκ τῶν καλυτέρων τοῦ μελοδράματος καὶ ὠραία εἶναι ἡ δυωδία τῆς γ' πράξεως μεταξὺ τῆς ὑψιφώνου καὶ τῆς contralto (μεσοφώνου). Δὲν μένει ὅμως ἱκανοποιημένος κανεὶς ἀπὸ τὸν κρότον τῆς μάχης, τὸν ὁποῖον θέλει νὰ παραστήσῃ ἡ ὀρχήστρα ἐν τῇ τελευταίᾳ πράξει. Εἰς τὴν παράστασιν αὐτὴν τὸν Μάρκον Μπότσαρην ὑπεδύθη ὁ ὀξύφωνος Πέτροβιτς, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν α' πράξιν ἔψαλεν ἑλληνιστί τὸ γνωστὸν "ἐγέρασα, μωρὲ παιδιά, σαράντα χρόνια κλέφτης", τὸν Γερμανὸν (ὑπεδύθη) ὁ βαθύφωνος Τραντελόκ, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἔψαλεν ἑλληνιστὶ τὸν ὅρκον: "Ὁρκισθῆτε εἰς τὸν τίμιον σταυρὸν μας νὰ κτυπᾶτε τὸν βάρβαρον ἑχθρὸν μας ..." Ὁμοίως ἑλληνιστὶ ἔψαλε καὶ ὁ χορὸς τῶν γυναικῶν. Ἡ διγλωσσία αὐτὴ δὲν ηὐχαρίστησε τὸ ακροατήριον. Συνελόντ' εἰπεῖν, ὁ "Μάρκος Μπότσαρης" θὰ ἦτο ἐκ τῶν καλυτέρων ἔργων, ἐάν ἐνίοτε ἡ ἀπομίμησις δὲν ἦτο τόσον καταφανής". .Ο "Ασμοδαίος" όμως το πήγαινε αλλού...: "Εὐγνωμονοῦμεν τὸν Ἕλληνα μαέστρον ὅτι διὰ τῆς μουσικῆς του ἐνεθύμιζεν ἡμῖν ἀπ' ἀρχῆς μέχρι τέλους τὰς ὡραίας κυρίας μετὰ τῶν ὁποίων ἐχορεύσαμεν νέοι ὄντες, βάλς, πόλκες καὶ μαζοῦρκες"...ο δε Εμμ. Ροϊδης (επωνύμως πλέον) αποφαινόταν: «Παρακολουθώντας την παράσταση της όπερας του Καρρέρ «Μάρκος Μπότσαρης» είδα όλο το δράμα της φυλής μας. Επί σκηνής, οι πρόγονοί μας εμάχοντο δι’ Ελευθερίαν, και στην πλατεία οι απόγονοί των δια...θέσεις».

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001