Μητρόπουλος Δημήτρης

Από Musipedia

(Αθήνα 2.4.1896 - Μιλάνο 1960). Διαπρεπής αρχιμουσικός, πιανίστας και συνθέτης, που ευτύχησε να κατακτήσει την κορυφή της Παγκόσμιας Τέχνης. Ήταν αρκαδικής καταγωγής (από τα Τρεσταινά: Μελισσόπετρα). Ο πατέρας του Ιωάννης ήταν βυρσοδέψης και η μητέρα του Αγγελική (το γένος Αναγνωστοπούλου) ήταν κόρη αμαξηλάτη της Αυλής. Σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών με τον Γ. Αγαπητό (1910-1911), τον Φ. Οικονομίδη (1910-1911), τον Θ. Πίνδιο (1911-1913), τον Λ. Βασενχόβεν (πιάνο) και τον Αρμ. Μαρσίκ (ανώτερα θεωρητικά). Απεφοίτησε το 1919, παίρνοντας δίπλωμα πιάνου με Άριστα και "Χρυσό Μετάλλιο". Αυτό του εξασφάλισε υποτροφίες (Συγγρού και Μπενάκη) για σπουδές στο εξωτερικό (αρχικά στις Βρυξέλλες και από το φθινόπωρο του 1921 στο Βερολίνο). Στο μεταξύ έπαιζε τύμπανα επί σειρά ετών στη ΣΟ του Ωδείου Αθηνών και πότε-πότε τη διηύθυνε, αντικαθιστώντας τον καθηγητή του Μαρσίκ και αποκτώντας έτσι πολύτιμη πείρα. Στο Βερολίνο, ο νεαρός Έλληνας γνωρίστηκε με τον διάσημο συνθέτη και παιδαγωγό Φερρούτσιο Μπουζόνι (και το περιβάλλον του) και με τη βοήθεια του Πάνου Αραβαντινού προσλήφθηκε στην Όπερα ως προγυμναστής-μαέστρος και σύντομα εξελίχθηκε στον 3ο μαέστρο του σπουδαίου αυτού μουσικού Οργανισμού. Όμως μοιραία οικογενειακά πλήγματα τον ανάγκασαν το 1924 να επιστρέψει στην Αθήνα. Την περίοδο 1925-27 διηύθυνε την Ορχ. του "Συλλόγου Συναυλιών", που προήλθε από τη συγχώνευση των συμφωνικών Συγκροτημάτων των Ωδείων Αθηνών και Ελληνικού. Από το 1927 ώς το 1937 υπήρξε ο αρχιμουσικός της ΣΟ του Ωδείου Αθηνών (που ανασυγκροτήθηκε) με 127 συναυλίες στο ενεργητικό του. Tαυτόχρονα, από το 1930 ώς το 1938, ήταν καθηγητής στο Ωδείο Αθηνών. Στους τότε μαθητές του και οι (αλφαβητικά): Ζ. Αγελάστου, Θ. Βαβαγιάννης, Ι. Βαβαγιάννης, Μ. Γαβριηλίδης, Λ. Ζώρας, Αλ. Ξένος, Γ. Καζάσογλου, Κ. Καλλίνικος, Θεόδωρος Δ. Καρυωτάκης, Αθ. Κόκκινος, Κ. Κυδωνιάτης, Μ. Παλλάντιος, Λ. Σωμερίτη, Μ. Χωραφά, Δ. Χωραφάς, κ.ά.). Παράλληλα, ταξίδευε στο εξωτερικό διευθύνοντας διάφορες διάσημες ευρωπ. ορχήστρες και συμμετέχοντας σε συναυλίες ως πιανίστας και μαέστρος ταυτόχρονα! (κι αυτό δεν γινόταν σε βατά έργα του κλασικού ρεπερτορίου, αλλά σε σύγχρονα δυσκολότατα έργα, όπως για παράδειγμα σε κοντσέρτα των Προκόφιεφ, Κρένεκ, Ρουσσέλ, Μαλιπιέρο, κ.λπ., ορισμένα από τα οποία γράφτηκαν ειδικά γι αυτόν...). Το 1936 πηγαίνει στις ΗΠΑ για σειρά συναυλιών. Η επιτυχία του είναι τεράστια. Η ορχήστρα της Μιννεάπολης του προτείνει μόνιμη συνεργασία. Ο Μητρόπουλος δέχεται, με τον όρο να μπορεί να διευθύνει τα καλοκαίρια και στην Ελλάδα. Ο όρος του γίνεται δεκτός κι έτσι, αν και εγκατεστημένος στη Μιννεάπολη από τον Ιανουάριο του 1938, επισκέπτεται την Ελλάδα το καλοκαίρι του ίδιου έτους, αλλά και του επομένου. Όμως τα μαύρα σύννεφα του Πολέμου που πλησίαζε και η αχαρακτήριστη μικρόνοια ορισμένων "αντιζήλων" του (που είχε πάρει μορφή συκοφαντικής πολεμικής, που απτόταν ανεπιτρέπτως και της--ώς σήμερα αδιευκρίνιστης--ιδιωτικής του ζωής) τον έδιωξαν οριστικά από την Ελλάδα. Στην Αμερική ο Μητρόπουλος (χωρίς να μεταβάλει ή να συντομογράψει το ελληνικότατο όνομά του) γίνεται "σταρ" πρώτου μεγέθους. Μένει στη Μιννεάπολη ως το 1949, ενώ ταυτόχρονα διευθύνει όλες τις μεγάλες ΣΟ του Νέου Κόσμου. Θεωρείται ως ο πρώτος μαέστρος της Υφηλίου (!) και η Φιλαρμονική της Ν. Υόρκης του προτείνει μόνιμη συνεργασία. Την αποδέχεται, και ως το 1956 παραμένει καλλιτεχνικός δ/ντής και 1ος αρχιμουσικός ενός από τα πιο φημισμένα συμφωνικά Συγκροτήματα του Κόσμου. Εκτελεί τα πολλαπλά του καθήκοντα με ακάματη εργατικότητα και παραδειγματική συνέπεια (παρά το ότι στις 7.12.1952 είχε υποστεί αρκετά σοβαρή καρδιακή προσβολή). Με τη Φιλαρμονική της Ν. Υόρκης περιοδεύει στην Αμερική και την Ευρώπη. Την 1.10.1955 επισκέπτεται και την Αθήνα, όπου του έγινε (και δικαίως) υποδοχή "εθνικού ήρωα" (να σημειωθεί ότι τότε άφησε την πρώτη αμοιβή του για τους "Φίλους της Μουσικής"). Τον Οκτώβριο του 1956 ορισμένα πανίσχυρα εβραϊκά καλλιτεχνικά κυκλώματα (αποφασίζοντας να προωθήσουν την πολιτική τους με "αιχμή του δόρατος" τον εξίσου πολυτάλαντο Λ. Μπερνστάιν) του περιορίσαν τις διευθυντικές εξουσίες και σε λίγο τον εξανάγκασαν σε παραίτηση από το τιμόνι της Φιλαρμονικής ("...λόγω φόρτου συναυλιών"). Στο μεταξύ, έχει στραφεί προς την όπερα και γίνεται ο κορυφαίος αρχιμουσικός τόσο της "Μετροπόλιταν ΄Οπερα της Ν. Υόρκης" όσο και των μεγάλων λυρικών Θεάτρων της Ευρώπης. Είναι παντού περιζήτητος και αυτό τον υποχρεώνει να ταξιδεύει συνεχώς. Ξανάρχεται στην Αθήνα επικεφαλής της Φιλαρμονικής της Βιέννης (2-6.9.1958), επίσκεψη που σηματοδοτεί το τελευταίο του προσκύνημα στα "πάτρια εδάφη". Στις 23.1.1959 παθαίνει βαριά καρδιακή προσβολή και εισάγεται στο Νοσοκομείο. Έφτασε η μοιραία στιγμή να "κρεμάσει" τη μπαγκέτα του...Όμως εκείνος, σε πείσμα των καρδιολόγων και της κοινής λογικής, διαλέγει την ...αυτοκτονία. Συνεχίζει να διευθύνει, έχοντας στην τσέπη ένα χαρτί με τις τελευταίες θελήσεις του!... Ο θάνατος τον κεραυνοβολεί το πρωί της 2.11.1960 στο «πόντιουμ» της Σκάλας του Μιλάνου, ενώ διηύθυνε σε δοκιμή την 3η Συμφωνία του Μάλερ (την επιλεγόμενη "νίκη της ζωής επί του θανάτου"...). Η σορός του (κατά την επιθυμία του) κάηκε την επομένη στο Λουγκάνο της Ελβετίας (εφόσον η Καθολική Ιταλία δεν επέτρεπε την καύση των νεκρών) και η λήκυθος με την τέφρα του ήρθε τελικά να αναπαυθεί στην πατρική γη (Α' Νεκροταφείο Αθηνών: 19.7.1961...«O cara patria al fin ti vedo»!). Ως συνθέτης άφησε περίπου 45 έργα, μεταξύ των οποίων την όπερα "Αδελφή Βεατρίκη", μουσική για ορχήστρα: "Tαφή" συμφωνικό ποίημα 1915, "Κοντσέρτο γκρόσσο" 1928, και μεταγραφές (σε 3 έργα του Μπαχ, στο κουαρτέτο αρ. 14 του Μπετόβεν, σε μια Φούγκα του Σαιν-Σάνς και στο «Πρελούντιο και θάνατος της Διδούς» του Πέρσελ) οι οποίες στον καιρό τους είχαν ασφαλώς μεγάλη επιτυχία, μουσική δωματίου: "Κομμάτι κοντσέρτου" για βιολί και πιάνο (1913), "Χορός σατύρων"--κουαρτέτο εγχ. σε ένα μέρος (1915), "Οστινάτα" (1926), έργα για πιάνο: "Σκέρτσο" (1912), "Κομμάτι για πιάνο" (1913), "Βεατρίκη"--σκέρτσο (1915), "Σπίθες ευτυχίας" (1916), "Σκηνές από το στρατώνα" (1917), "Κρητική γιορτή" (1919), "Ελληνική Σονάτα" (1920), "Πασακάλια και φούγκα" (1920), "Κομμάτι για πιάνο" (1924), "4 Κυθηραϊκοί χοροί" (1926, υπάρχουν και για ορχ., ενορχηστρωμένοι έξοχα από τον Κων/νο Κυδωνιάτη), "Σονάτα σε Ντο" (έχει χαθεί), κ.ά. (στις εξαιρετικές δισκογραφήσεις έργων για πιάνο του Μητρόπουλου και ο πρόσφατος δίσκος ακτίνας της Δανάης Καρά: AGORA 099), έργα για φωνή: τραγούδια σε στίχους Πολέμη, Σικελιανού, Παπαντωνίου, Καβάφη, Παράσχου, Παλαμά, Λα Φονταίν, Ζαν Ρισπέν, κ.λπ. Γύρω στο 1930 σταμάτησε ουσιαστικά τη σύνθεση (ενώ ήδη από το 1928 το ενδιαφέρον του είχε ατονήσει) με εξαιρέση 2 υποκρούσεις για αρχαίες τραγωδίες στις οποίες πρωταγωνιστούσε η επιστήθια φίλη του Κατίνα Παξινού ("Ηλέκτρα" του Σοφοκλή 1936 και "Ιππόλυτος στεφανηφόρος" 1937) και μερικά μικρότερα έργα. Ο μοναδικός και ανεπανάληπτος Δημήτρης Μητρόπουλος, με τα ύψιστα μουσικά του προσόντα, την αλάνθαστη μνήμη, το πάθος, τη σεμνότητα, τη γενναιοδωρία και την "ιεραποστολική" του στράτευση στο καλλιτεχνικό Ιδεώδες, "αυτοαναλώθηκε" κατακτώντας περίοπτη θέση στη μουσική Ιστορία του 20ού αιώνα. Η Ελληνική Μούσα, κρύβοντας βαθιά μέσα της την πίκρα από τον (αναπόδραστο) μισεμό του και την εν συνεχεία ψυχρή στάση του απέναντί της, θα τον θυμάται πάντοτε με συγκίνηση` και πάντoτε θα τον καμαρώνει που κατάφερε ως δεινός ορειβάτης (η ορειβασία ήταν «δια βίου» ο αχώριστος σύντροφος των ελεύθερων ωρών του) να κατακτήσει την ψηλότερη κορυφή του παγκόσμιου "Παρνασσού"... (Περισσότερες λεπτομέρειες για τη ζωή και την τέχνη του μεγάλου συμπατριώτη μας θα βρει ο αναγνώστης στα βιβλία του δρος Απόστολου Κώστιου: "Δημήτρης Μητρόπουλος"--Έκδοση "Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης" 1985, «Δημήτρης Μητρόπουλος-Κατάλογος Έργων»--Έκδοση «Ορχήστρας των Χρωμάτων» 1996, «Κείμενα Δημήτρη Μητρόπουλου»--Έκδοση «Ορχήστρας των Χρωμάτων» 1997, «Το στοιχείο της Θεατρικότητας στον Δ. Μητρόπουλο»--Έκδοση «Παπαγρηγορίου-Νάκας», 1997 καθώς και στα βιβλία: Καίτης Κατσογιάννη: "Δημήτρης Μητρόπουλος. Η αλληλογραφία του με την Καίτη Κατσογιάννη". Έκδοση "Ίκαρος" 1966, Mαρίας Χριστοπούλου: "Δημήτρης Μητρόπουλος", Θάνου Κωνσταντινίδη: "Ο ορειβάτης Δημ. Μητρόπουλος", ανάτυπο από το τεύχος 1519 της "Νέας Εστίας" 1990 και Τάκη Καλογερόπουλου: "Μνήμη Δ. Μητρόπουλου" Έκδοση Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών 1990. Συνιστούμε επίσης το βιβλίο του William R.Trotter «Priest of Music--The Life of Dimitri Mitropoulos»--«AMADEUS PRESS» Portlant, Oregon, 1995. Τέλος υπάρχει το «εικονοκλαστικό» βιβλίο «Δημήτρης Μητρόπουλος-Το παιδί της Ζούγκλας» του Σταύρου Προκοπίου--Έκδοση των «Μουσικών Χρονικών», Αθήναι 1966).

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001