Μούσες

Από Musipedia
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Αρχαίες ελληνικές θεότητες κάθε καλλιτεχνικής και πνευματικής αναζήτησης. Άλλωστε οι Πυθαγόρειοι, ο Πλάτων και ιδίως ο Αριστοτέλης, ωργάνωσαν στις Σχολές τους Συλλόγους (θιάσους) για τη "θεραπεία" των Μουσών.

Κατά την Ησιόδεια παράδοση ("Θεογονία" 25) οι Μούσες ήταν 9, καρπός των 9 ερωτικών νυχτών του Δία (που μεταμφιέστηκε σε ποιμένα) και της Μνημοσύνης. Άλλες παραδόσεις τις θεωρούν ως κόρες της Αρμονίας ή ακόμα, του Ουρανού και της Γαίας. Κατά τον Πίνδαρο, με τη γέννηση των Μουσών ο Δίας ικανοποιούσε επιθυμία των Ολυμπίων να μη λησμονηθούν οι αγώνες τους για την εδραίωση της τάξης στον Κόσμο. Γιά τον ίδιο λόγο, πιστευόταν ότι το πρώτο άσμα των Μουσών ήταν η εξιστόρηση της Τιτανομαχίας και το δεύτερο, ο Ύμνος στη νίκη των θεών και στη χαρά των όντων για τη συμπαντική αρμονία που επικράτησε. Δάσκαλό τους και καθοδηγητή είχαν τον Απόλλωνα, που τις μύησε στη μουσική τόσο μαστορικά, ώστε δεν βρέθηκε ποτέ άλλος καλύτερός τους. Για του λόγου το αληθές, παραθέτουμε απόσπασμα του Ησίοδου (σε μετάφραση μας) : «Μουσάων ἄρχωμαι Ἀπόλλωνός τε Διός τε` ἐκ γὰρ Μουσάων καὶθ ἑκηβόλου Ἀπόλλωνος ἄνδρες ἀοιδοὶ ἔασιν ἐπὶ χθονὶ καὶ κιθαρισταί, ἐκ δὲ Διὸς βασιλῆες` ὁ δ΄ὄλβιος ὃν τινα Μοῦσαι φίλωνται` γλυκερὴ οἱ ἀπὸ στόματος ῥέει αὐδή ». δηλαδή «Από τις Μούσες ξεκινώ, Φοίβο και Δία` γιατί, ενώ απ’ τον Δία έρχονται στη γη οι βασιλιάδες, αυτές με τον μακρύβολο Απόλλωνα μαζί μας στέλνουν τους κιθαριστές και τους τραγουδιστάδες. Κι ευτυχισμένος είν’ αυτός που οι Μούσες αγαπούν` από το στόμα του γλυκά τα λόγια του κυλούν». Οι Μούσες διέμεναν με τον Απόλλωνα στον Ελικώνα της Βοιωτίας και καταγίνονταν σε συνθέσεις ύμνων και σε ορχήσεις. Επίσης, έψαλλαν τόσο μελωδικά, ώστε οι γύρω κάτοικοι γοητεύθηκαν μέχρι σημείου να αμελήσουν τελείως τις βιοτικές τους μέριμνες και να πεθάνουν από πείνα... (βλ. λήμμα Τζιτζίκι-Τέττιξ).

Όμως οι Μούσες δεν έμεναν διαρκώς στον Ελικώνα. Πολλές φορές μετακόμιζαν στον Παρνασσό, που ήταν γι αυτές εξ ίσου τερπνός τόπος διαμονής. Πριν γίνουν προστάτιδες θεές των αοιδών, των μουσικών και των ποιητών, φαίνεται ότι υπήρξαν θεότητες των πηγών, των ρυακιών και εν γένει των νερών (όπως μαρτυρούν: η λατρεία τους δίπλα σε πηγές και ρείθρα ρυακιών, η σχέση τους προς τον Ποσειδώνα και την Αμφιτρίτη, και τα "ποτάμια" ονόματα "Νειλώ", "Ασωπίς", "Αχελωίς", που τους δίνει ο Επίχαρμος και άλλοι ποιητές). Ανήκαν δηλαδή κι αυτές στην οικογένεια των Νυμφών (των δασών και των νερών). Η μεταλλαγή τους από θεότητες των πηγών σε θεότητες της ωδής και της μουσικής ίσως να οφείλεται στην αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων ότι το κελάρυσμα των ρυακιών υπήρξε ο πρώτος μουσικός τόνος. Πιστευόταν ότι είχαν μαντικές ιδιότητες (είτε λόγω της υδάτινης καταγωγής τους είτε λόγω Απόλλωνα). Άλλωστε, τις επικαλείται συχνά και ο Όμηρος για να του υπενθυμίσουν διάφορα λησμονημένα στοιχεία της πανάρχαιης παράδοσης, ως πάνσοφες και πανταχού παρούσες: "Ὑμεῖς γὰρ θεαὶ ἐστε, πάρεστέ τε ἴστε τε πάντα" ("Ιλιάς" Β, 485). Κατά τον Πλούταρχο η πρώτη Σίβυλλα προερχόταν από τον Ελικώνα και είχε ανατραφεί από τις Μούσες. Η πανσοφία λοιπόν είναι το κύριο χαρακτηριστικό των Μουσών στον Όμηρο, ο οποίος σημειωτέον δεν αναφέρει κανένα γενεαλογικό στοιχείο γι' αυτές, εκτός του ότι ήταν κόρες του Δία.

Το ότι ήταν 9, αναφέρεται μόνο μια φορά κι αυτό, στην τελευταία ραψωδία της "Οδύσσειας" (Ω 60). Πρώτος ο Ησίοδος στη "Θεογονία" τους έδωσε τα ονόματά τους, που τα διατήρησαν ώς την εκπνοή της αρχαίας θρησκείας, αν και δεν έλειψαν διάφορες επιτόπιες παραλλαγές. Έτσι, στη Λέσβο οι Μούσες ήταν 7 (υπενθυμίζοντας την επτάχορδη λύρα του Τέρπανδρου). Οι Πυθαγόρειοι τις όριζαν σε 8 (όσος και ο αριθμός των "ουρανίων σφαιρών"). Στους Δελφούς ήταν 3 ("Νήτη", "Μέση" και "Υπάτη") και προηγουμένως, στην Άσκρα(η), πάλι 3 (βλ. Μνήμη), κ.ο.κ.

Τα ονόματα των 9 Μουσών, κατά τον Ησίοδο, ήταν:

Με αυτά τα ονόματα λατρεύτηκαν οι Μούσες αρχικά στις Θεσπιές και μετά σε ολόκληρη την Ελλάδα ως "Μνημοσύνης καὶ Ζηνὸς Ὀλυμπίου ἀγλαὰ τέκνα" (Σόλων, απ. 13). Οι θυσίες προς τις Μούσες είχαν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Δεν έσφαζαν ποτέ προς τιμήν τους ζώα, ενώ από τις προσφερόμενες σπονδές έπρεπε να λείπει το κρασί. Σε βωμό που ήταν σκεπασμένος από κλαδιά ελιάς έκαιγαν λιβάνι και σπόρους σταριού ανακατεμένους με μέλι. Στη συνέχεια, έχυναν στον βωμό τη σπονδή, νερό ή μίγμα από νερό και μέλι. Φυτά αφιερωμένα στις Μούσες ήταν: το ρόδο και ο κισσός. Παραθέτουμε τέλος ένα διασωζόμενο απόσπασμα του Αλκμάνος που αναφέρεται στις Μούσες (η μετάφραση είναι του Γιάννη Δάλλα): «Ήρθαμε στης μεγάλης Δήμητρας εννιά, όλες, όλες παρθενικές, όλες μ’ ωραίαν εσθήτα, μ’ εσθήτα ωραία και περιδέραια σκαλισμένα μ’ ελεφαντόδοντον, ωραία σα λαμπηδόνες». (Βλ. επίσης στα επιμέρους λήμματα των 9 Μουσών και στα: Απόλλων, Ελικωνιάδες, Πιερίδες, Θεσπιάδες, Θάμυρις, Μαρσύας, Σειρήνες, Ιπποκρήνη, τζιτζίκι).

[επεξεργασία] Πηγές

Ανακτήθηκε από το "http://www.musipedia.gr/index.php?title=Μούσες&oldid=43160".