Ξενάκης Ιάννης

Από Musipedia

του Κλέαρχου (Xenakis Iannis). Σύγχρονος συνθέτης (ή σωστότερα, αρχιτέκτονας ήχων) με παγκόσμια καταξίωση. Επίσης, διακεκριμένος εκπρόσωπος του διεθνούς τεχνοκρατικού Χώρου (αρχιτέκτονας και πολιτικός μηχανικός). Γεννήθηκε το 1921 στη Βράιλα, ως πρωτότοκος γιος του Κλέαρχου Ξενάκη (εύπορου εμπόρου από τη Νάξο, εγκατεστημένου στη Ρουμανία) και της Φωτεινής Παύλου (πιανίστριας από τη Λήμνο, η οποία πέθανε το 1927).

Φοίτησε σε σχολείο της γενέτειράς του (μαθαίνοντας ελληνικά με ιδιωτικά μαθήματα) και μετά, στην Αναργύρειο-Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών (1932-38). Κατόπιν, σπούδασε στο Πολυτεχνείο Αθηνών (1940-46) και τότε απέκτησε τις πρώτες οργανωμένες μουσικές γνώσεις του, μελετώντας αρμονία-αντίστιξη με τον Αρ. Κουντούρωφ.
Παράλληλα, πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση (από τις γραμμές του ΚΚΕ), φυλακίστηκε από τους Κατακτητές (αλλά και από τους Άγγλους) και κατά τα Δεκεμβριανά του 1944 χτυπήθηκε από θραύσμα όλμου, που του παραμόρφωσε το πρόσωπό, καταστρέφοντάς του το αριστερό μάτι. Το 1946 λιποτάκτησε από τις τάξεις του Εθνικού Στρατού και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο. Το 1947 κατάφερε να διαφύγει στην Ιταλία και να εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου συνεργάστηκε επί 12ετία με τον διάσημο αρχιτέκτονα Le Corbusier, μετέχοντας στη σύλληψη και πραγματοποίηση ονομαστών σύγχρονων αρχιτεκτονικών σχεδίων και κατασκευών, όπως: ο οικισμός Ναντ-Ρεζέ (1949), το κτίριο Εθνοσυνέλευσης της Chandigarh των Ινδιών (1951), το μοναστήρι της Tourette (1953), συγκρότημα κατοικιών στο Μπριαί-αν-Φορέ, αλλά και στο Σαρλόττενμπουργκ Βερολίνου (1954), το Εθνικό Στάδιο της Βαγδάτης (1957), το Περίπτερο της "Φίλιπς" στη Διεθνή Έκθεση των Βρυξελλών (για την πνευματική πατρότητα του οποίου συγκρούστηκε με τον Λε Κορμπυζιέ, 1958), κ.λπ. Στο μεταξύ, το 1950 γνώρισε τη γυναίκα του Φρανσουάζ (παντρεύτηκαν το 1953) η οποία αργότερα θα αναδειχτεί σε γνωστή συγγραφέα. Προηγουμένως (πριν την αρχή της δεκαετίας του 1950) ο Ξενάκης, παρά το απαγορευτικό της ηλικίας του και τις αντιξοότητες που αυτό συνεπαγόταν, επανήλθε στη μουσική και μελέτησε σύνθεση και αισθητική στην Ελβετία και το Παρίσι (Εθνικό Ωδείο και École Normale de Musique) με διάσημους μουσικούς (όπως οι: Χ. Σέρχεν, Ά. Χόνεγκερ, Νάντια Μπουλανζέ, Oλιβιέ Μεσσιάν και Ντ. Mιγιώ). Συνεργάστηκε επίσης με το «Εργαστήρι συγκεκριμένης μουσικής» («Musique concrète») του Πιέρ Σαιφφέρ. Έκτοτε, στη διάρκεια της πολυσυζητημένης μουσικής σταδιοδρομίας του, εισηγήθηκε πολλές και διάφορες τεχνικές σύνθεσης (χρησιμοποιώντας και ηλεκτρονικούς υπολογιστές) οι οποίες τον έκαναν διάσημο και στη συνέχεια υιοθετήθηκαν διεθνώς από ικανή μερίδα συνθετών (ή ηχοποιών) της Πρωτοπορίας, ενώ εξυπηρετήθηκαν ιδανικά από εξειδικευμένους μαέστρους (όπως οι: Χέρμαν Σέρχεν, Κονσταντίν Σιμόνοβιτς, Μισέλ Ταπάσνικ, κ.ά.), αλλά και από Σύνολα οργάνων που έφεραν το όνομά του (όπως το ολλανδικό Συγκρότημα δωματίου, που έπαιξε τον Σεπτέμβριο του 1992 στο Φεστιβάλ Αθηνών).
Ο Ξενάκης εφηύρε αρχικά το σύστημα σύνθεσης, που ονόμασε «στοχαστική μουσική» (με θεωρητικό μεν υπόβαθρο, τον λογισμό των πιθανοτήτων, πρακτική δε, το να μη μπορεί --λόγω τεράστιου όγκου στοιχείων-- να ρυθμιστεί η συμπεριφορά καθενός ήχου χωριστά, αλλά να ρυθμίζεται μόνον εκείνη του συνόλου). Εφηύρε επίσης το σύστημα σύνθεσης που ονόμασε «συμβολική μουσική» (με βάση τη θεωρία συνόλων του Γκέοργκ Κάντορ). Εφηύρε άλλωστε και πολλά άλλα μουσικά συστήματα, βασισμένα σέ ποικίλες θεωρίες και νόμους των μαθηματικών και της φυσικής (των «παιγνίων», της «αλεατορικής πορείας», των «δενδροειδών διακλαδώσεων», της «κατανομής των Μάξγουελ-Μπόλτσμαν», της «κατανομής κατά Γκάους», των «ομάδων», των «μαρκοβιανών αλύσσεων», της «άλγεβρας του Μπουλ», κ.λπ., κ.λπ.). Εδώ πρέπει να αναφερθεί και η Mέθοδος UPIC-"[[Πολυαγωγία|Πολυαγωγία]]"` μια ευρεσιτεχνία του, η οποία τελειοποίησε προγενέστερη επινόηση του Μαξ Μάθιους και μέσω της πολλαπλής χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών αποτελεί σήμερα ευφυέστατη, ταχύτατη και εξαιρετικά διευκολυντική τεχνική σύνθεσης ηλεκτρονικής μουσικής (αλλά και κάθε είδους μουσικής με ηλεκτρονικά μέσα). Παρ' όλα αυτά, ο Ξενάκης, κατά τη διάρκεια των ετών (με εναγώνιο και απώτατο στόχο την εξασφάλιση του εντελώς προσωπικού τρόπου έκφρασης) απέφυγε προοδευτικά την εξάρτηση από ένα και μόνο μαθηματικό σύστημα σύνθεσης, αφ' ενός χρησιμοποιώντας όλη του την εμπειρία (από προηγούμενες «επικαλυπτόμενες» χρήσεις πολλών τέτοιων συστημάτων ταυτοχρόνως) αφ' ετέρου αναπτύσσοντας σαφέστερη προτίμηση τόσο προς τη λιτότητα της αρχαίας ελλ. φιλοσοφίας (κυρίως της πυθαγόρειας και της προσωκρατικής) όσο και προς την εντονότερη προβολή του μυθικού στοιχείου (και φυσικά, όλων των αρχέγονων και «ακαλλιέργητων» ήχων και θορύβων που αυτό συνεπάγεται). <Γενικά, η μουσική του Ξενάκη> (γράφει ο Γ. Λεωτσάκος στο «Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» της «Εκδοτικής Αθηνών») <είναι μια ηχοπλασία αδιάλλακτα εχθρική σε κάθε υπόνοια εκφραστικότητας και αισθησιασμού, έρημοι ήχων με ελάχιστες "οάσεις" μουσικής βλάστησης, συσχετίσιμες με τοπία απρόσιτων πλανητών φωτογραφημένα από διαστημόπλοια, που ματαιώνουν την εκπλήρωση κάθε προσδοκώμενης (ακόμη και σε πρωτοποριακές μουσικές) "αντίθεσης". Μέρος της όποιας απήχησής της οφείλεται στη λεξιμαγεία των τίτλων: άσχετοι με κάθε "προγραμματικότητα" δίδονται κάποτε μετά τη σύνθεση του έργου. Συχνά εμπνέονται από την αρχαία Ελλάδα, ερεθίζοντας τις μνήμες της ουμανιστικής παιδείας των Δυτικών. Άλλοι, ανεξάρτητα προέλευσης, έχουν αυθυπόστατη φωνηματική γοητεία (Τερρετεκτόρχ, Γκμέεορχ, Ντμάαθεν, Ίντμεν, Χαλ-Περ, κ.λπ.). Εύλογα το έργο του υιοθετήθηκε από τα οικονομικά κέντρα που προωθούν την τεχνολογική έκρηξη>.
Στο μεταξύ, το 1961, ο Ξενάκης είχε επισκεφθεί την Ιαπωνία, ταξίδι που εγκαινίασε τη διεθνή του καταξίωση. Από τότε περιοδεύει ανά την Υφήλιο, παρουσιάζοντας και αναλύοντας τα έργα του. Το 1965 πήρε τη γαλλική υπηκοότητα, διατηρώντας όμως και την ελληνική. ΄Ετσι, όταν το 1974 η Μεταπολίτευση τακτοποίησε τις εκρεμότητες του Εμφυλίου, ο διάσημος συνθέτης απεκατέστησε τις σχέσεις με την πατρίδα του, την οποία από τότε έχει επισκεφθεί επανειλημμένα (για συναυλίες, διαλέξεις, Σεμινάρια, κ.ο.κ.). Το 1986 στην Αθήνα (Χολαργός) λειτούργησε υπό την καθοδήγησή του το ΚΣΥΜΕ («Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας». Βλ. Φορείς Μουσικής Έρευνας-Εκπαίδευσης.), στο οποίο διετέλεσε πρόεδρος ώς το 1994. ΄Αλλα μεγαλόπνοα επιτεύγματά του (πολυτεχνικής σύλληψης και συχνά εκτεταμένων γεωγραφικών προδιαγραφών) με τεράστιο αριθμό συμμετεχόντων και αυτοματοποιημένη χρήση ακτίνων λέιζερ και ηλεκτροακουστικής μουσικής, είναι: το «Πολύτοπο» του γαλλικού Περιπτέρου στη διεθνή Έκθεση του Μόντρεαλ (1967), το πολυθέαμα «Περσέπολις» στα βουνά της ομώνυμης περσικής πόλης (1971), το παρισινό «Πολύτροπο του Κλυνί» (1972-74), το «Διάτοπο» του Παρισιού (1977), το γνωστό μας και πολυσυζητημένο «Πολύτοπο» των Μυκηνών (1978), η «Ορέστεια» (1992), κ.λπ. Έχει επίσης δημοσιεύσει πολλές ειδικές μελέτες για αρχιτεκτονικά και μουσικά θέματα (άρθρα εναντίον του "καθολικού σειραϊσμού", άρθρα για τη «σχολαστική μουσική», για τη «μεταμουσική», κ.λπ.) και έχει καταλάβει σημαντικές διδακτικές θέσεις (ενώ έχει τιμηθεί και με σπουδαία διεθνή βραβεία). Έχει εκδώσει τα βιβλία, «Φορμαλιστικές Μουσικές» («Musiques Formelles», Παρίσι 1963, β' έκδ. 1981. ΄Εκδοση στα αγγλικά ως «Formalized Music», το 1971), "Μουσική-Αρχιτεκτονική" («Musique-Architecture», Βέλγιο, 1971), «Τέχνες/Επιστήμες, κράματα» («Arts/Sciences, Alliages», διδακτορική διατριβή, Παρίσι, 1979), κ.λπ. Από το 1966, είναι ιδρυτής και δ/ντής του παρισινού Κέντρου Σπουδών Μουσικών Μαθηματικών και Αυτοματισμών, που φέρει τα αρχικά "Emamu" (Equipe de Mathematique et d' Automatique Musicales) και του Κέντρου Μαθηματικής και Αυτοματοποιημένης Μουσικής του Παν/μίου Indiana, Bloomington (1967-72). Διετέλεσε πρόεδρος και καθηγητής μουσικής στο Παν/μιο της Indiana (1967-72) καθώς και μέλος του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (Γαλλία 1970-72), ενώ διδάσκει σύνθεση στο Παν/μιο του Παρισιού (Σορβόνη). Έχει τιμηθεί: με βραβείο του Φεστιβάλ Νέων Βουκουρεστίου (1953), με το βραβείο του Ιδρύματος Ευρωπαϊκού Πολιτισμού της Γενεύης (1957), με το Α΄ βραβείο διεθνούς Διαγωνισμού σύνθεσης σε κομπιούτερ (Εδιμβούργο, 1968), με το βραβείο Μπαξ (διεθνή βραβεία «Χάριετ Κοέν», Λονδίνο 1968), με το ιαπωνικό βραβείο της Ακαδημίας Νίππον (1971), με το χρυσό βραβείο Ραβέλ (1974), με το γαλλικό μεγάλο Εθνικό Βραβείο Μουσικής (Παρίσι, 1976) και με το βραβείο «Μπετόβεν» (1977), ενώ έχει πάρει και 4 «Μεγάλα βραβεία δίσκου» (1965, 68, 70, 77). Είναι, από το 1975, επίτιμο μέλος της αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών και από το 1976, επίτιμος διδάκτορας της Σορβόνης. Το 1983 εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας και το 1984, μέλος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών. Το 1986 τιμήθηκε από το γαλλικό Κράτος, μεταξύ άλλων παρασήμων, με το διακεκριμένο παράσημο του χρυσού Σταυρού του Εθνικού Τάγματος της Αξίας. Το 1992 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Μετσοβίου Πολυτεχνείου Αθηνών και το 1998 πήρε το μεγάλο διεθνές βραβείο μουσικής της «Ουνέσκο». Αξίζει επίσης να αναφερθεί, ότι τον Μάιο του 1991, όταν η ΚΟΑ μετακλήθηκε στο Παρίσι από τον αείμνηστο Αλ. Ζακυθηνό (τότε πρέσβυ στην UNESCO) έπαιξε, πρώτη αυτή στη γαλλική πρωτεύουσα (μαζί με άλλα ελλ. συμφωνικά έργα) το έργο του Ξενάκη "Όρος".

[επεξεργασία] Μαθητές

Στους κατά καιρούς μαθητές του και οι: Κώστας Βαρότσης, Γιώργος Ζερβός, Φαίδρος Καβαλλάρης, Δημήτρης Καραγεώργος, Γιώργος Κουμεντάκης, Κώστας Μπόκας, Χάρης Ξανθουδάκης, Θανάσης Ρικάκης, Ανδρέας Συμβουλόπουλος, Κυριάκος Σφέτσας, Καλλιόπη Τσουπάκη, κ.ά.

[επεξεργασία] Εργογραφία (επιλογή)

Μιλώντας τώρα για τη συνολική παραγωγή του ως συνθέτη (μια παραγωγή που περιλαμβάνει περίπου 130 τίτλους) διαπιστώνουμε ότι στα πρώτα έργα του (που κατόπιν τα απεκήρυξε) επιχειρούσε είδος ελεύθερου συγκερασμού ελλ. δημοτικής μουσικής και ευρωπαϊκής. Πρόκειται για τα έργα: "Εαρινή Συμφωνία" (σε ποίηση Γ. Ρίτσου, 1949-50), "Ζυγιά" (1951, βιολί και τσέλο), "Ζυγιά καθιστό" (1952, πιάνο 4 χέρια), "Τρίο" (1952), "Αναστενάρια και Πομπή προς τα καθαρά νερά» (1952-53, χορωδία και ορχ.), "Το περιστέρι της ειρήνης" (1953), "Οι θυσίες" (1954, φωνές, χάλκινα, κρουστά και έγχ.). Τα υπόλοιπα έργα του έχουν ως εξής (απόπειρα ταξινόμησης σε 10 κατηγορίες) : Α) Για Ορχ.: "Μεταστάσεις" (1953-54, για ορχ. 61 οργάνων. Το πρώτο «επίσημο» έργο του. Α' εκτέλεση: Οκτώβριος 1955, στο γερμανικό Φεστιβάλ του Ντόναουέσσιγκεν) "Πιθοπρακτά" (1955-56, ορχ. 50 οργάνων), "Αχορρίψεις" (21 όργανα, 1956-57), «Duel» ("Μονομαχία", 1959, 2 ορχ. και 2 μαέστροι), «ST 48» (1959-62, 48 όργανα), «Strate΄gie» ("Στρατηγική", 1962, παιχνίδι 2 ορχ. με 2 μαέστρους), "Τερρετεκτόρχ" (1966, 88 μουσικοί διασκορπισμένοι στο κοινό. Ο τίτλος είναι το όνομα του ηλεκτρονικού υπολογιστή που χρησιμοποιήθηκε). "Νόμος Γάμμα" (1967-68, 98 μουσικοί), «Kraanerg» ("Κραάνεργον", 1968-69, μπαλέτο, ορχ. και μαγνητοταινία), "Αντίχθων" (1971, μπαλέτο), "Ηριδανός" (1973, 10 εγχ. και 8 χάλκινα), "Νοώμενα" (1974), «Εmpreintes» ("αποτυπώματα" ή «ίχνη», 1975), «Ιonchaies» ή «Jonchaies» («εναποθηκεύσεις ιόντων» ή «συστάδες βούρλων», 1977, τεράστια ορχ. 109 οργάνων), «Λειχήνες Ι» (1983), "Άλαξ" (1985, 3 σύνολα οργάνων), «Horos» ("Χορός", 1986), «Trace΄es» («Σχέδια», 1987), «Άτα» (1988), «Ροαί» (1991), «Voile» (1995), «Sea Change» (1997), κ.λπ. Β) Για Σολίστ και Ορχ.: "Συναφαί" (1969, πιάνο), "Ερίχθων" (1974, πιάνο), «Δμάαθεν» (1976, όμποε και κρουστά), "Άκανθος" (σοπράνο, 7 όργανα, 1977), "Αής" («΄Αδης», σε κείμενα από τον ΄Ομηρο και τη Σαπφώ, βαρύτονος, κρουστά, ορχ., 1980), "Κέκρωψ" (1986, πιάνο), «Dox-Orkh» (1991, βιολί), «Ανταλλαγή» (1989, κλαρινέτο μπάσο και 13 όργανα), «Επίκυκλοι» (1989, τσέλο και 12 όργανα), «Troorkh» (1991, τρομπόνι), «Βάκχες» (1993, βαρύτονος ή γυναικείος χορός, μικρό Σύνολο), κ.λπ. Γ) Για Ορχ. εγχόρδων: "Συρμός" (1959, 18 έγχ.), "Αναλογικά Α και Β" (1959, 9 έγχ. και 4κάναλη μαγνητοταινία), "Άρουρα" (:«γη», 1971, 12 έγχ.), Retours-Widmungen" («Συστροφαί» ή «Ανακυκλώσεις», 1976, 12 τσέλα), "Για τις φάλαινες" (1982, μεγάλη ορχ. εγχόρδων), «Shaar» (1983, μεγάλη ορχ, εγχόρδων). Δ) Για Χορωδία ασυνόδευτη: "Νύχτες" (για τους πολιτικούς κρατουμένους όλου του Κόσμου, 1967, 12 μικτές φωνές), "Ελένη" (από τον Ευριπίδη, 1977), "Όρκος Ιπποκράτους" (1981, μικτή χορωδία), «Κνεφάς» (1990, 32 φωνές ή πολλαπλάσιά τους), «Pu wijnuej we fyp» (1992, κείμενο Α. Ρεμπώ, παιδική χορωδία), κ.λπ. Ε) Για Χορωδία και Ορχ. ή Σύνολα: "Πολλά τα δεινά" (από την «Αντιγόνη», 1962, ορχ. και παιδική χορωδία,), "Ικέτιδες" (Αισχύλου, 1964, 50 γυναικείες φωνές και 10 όργανα ή ορχ.), «Μήδεια» (1967, ανδρικές φωνές και ορχ.), "Τέφρες" (Cendre΄es, 1973), «N’shima» (2 φωνές και 5 όργανα, 1974), "Ανεμόεσσα" (1977), "Νέκυια" (από την «Οδύσσεια», 1981), "Για την ειρήνη" (1982, χορωδία και μαγνητοταινία), "Τραγούδι των Ήλιων" (1983, χορωδία και όργανα), "Ίδμεν Α-Β" (1985, μικτή χορωδία και κρουστά), κ.λπ. ΣΤ) Μουσική για το Αρχαίο θέατρο: "Ορέστεια" (1965-66), "Μήδεια Σενέκα" (1967), "Οιδίπους επί Κολωνώ" (1977), "Ελένη" (1977), «Kασσάνδρα-Ορέστεια ΙΙ» (1987), κ.λπ. Ζ) Για μικρά Σύνολα οργάνων (και μουσική δωματίου): ST/4 (εδώ, τα μεν 2 αρχικά ψηφία υποδηλώνουν «στοχαστική μουσική», ο δε αριθμός που έπεται, το πόσοι μουσικοί μετέχουν στο κομμάτι, 1956-62, κουαρτέτο εγχ.), ST/10 (10 όργανα, 1962), «Μόρσιμα-Αμόρσιμα» (1956-62, πιάνο, βιολί, τσέλο, κοντραμπάσο), «Αμόρσιμα-Μόρσιμα» (1962, 11 εκτελεστές), "Ατρής", (:«άφοβος», 1963, 10 εκτελεστές), "Εόντα" (:«όντα», 1963-64, 5 χάλκινα και πιάνο), "Άκρατα" (:«καθαρά», 16 πνευστά, 1964-65), "Ανακτορία" (:το αρχαιότερο όνομα της Μιλήτου, 1969, οκτέτο), «Περσέφασσα» (:«Περσεφόνη» κατά Αισχύλο, 1969, 6 εκτελεστές κρουστών), «Charisma» (1971, κλαρινέτο και τσέλο), «Λήναια-Αγών» (1972, για 3 ή 5 χάλκινα), "Φλέγρα" (:μυθική χώρα-φυλακή των Τιτάνων, 1975, 11 όργανα), «Επεί» (1976, 5 πνευστά και κοντραμπάσο), «Iχώρ» (1978, τρίο εγχ.), «Πλειάδες» (1978, 6 κρουστά), «Διχθάς» (1979, βιολί και πιάνο), "Παλίμψηστον" (1979 ή 1982, πιάνο και 4 όργανα), «Κόμβοι» (1981, τσέμπαλο και κρουστά), «Για τον Μωρίς» (1982, βαρύτονος και πιάνο), "Τετράς" (1983, κουαρτέτο εγχ.), «Χαλ Περ» (1983, κουιντέτο χάλκινων και κρουστά), "Θάλλειν" (1984, ορχ. δωματίου), «Nyuyo» («ηλιοβασίλεμα», 1985, 4 ιαπωνικά όργανα), «Στη νήσο Γκορέ» (1986, 13 όργανα), "Ακέα" (1986, κουαρτέτο εγχ. και πιάνο), «Ξας» (1987, 4 σαξόφωνα), «Jalons» («ορόσημα», 1987, ορχ. δωματίου), «Waarg» (1988, 13 όργανα), «Rebonds» («αναπηδήσεις Α΄και Β΄», 1989, κρουστά), «Ώοφα» (1989, τσέμπαλο και κρουστά), «Okhoo» (1989, 3 τζεμ και μεγάλο αφρικανικό τύμπανο), «Τέτορα» (1990, κουαρτ. εγχόρδων), «Paille in the wind» (1992, τσέλο και πιάνο), «Πληκτό» (1993, μουσική δωματίου), «Καϊ» (1995, μουσική δωματίου), κ.λπ. Η) Γιά «σόλο» όργανα: "Herma" (1960-61, πιάνο. O τίτλος, πιθανόν από το απόσπασμα του Ησιόδου «χέρμα, ποίημα, χάλιξ»), "Νόμος Άλφα" (1965-66, τσέλο), "Μικκά Ι" (:«μικρή» στα δωρικά, 1971, βιολί), "Ευρυάλη" (1973, πιάνο), «Gmeeoorh» (1974, εκκλ. όργανο), «Ψάπφα» (:«Σαπφώ», 1974, 30 κρουστά-1 εκτελεστής), "Θέραψ" (κοντραμπάσο, 1975-76), "Χοαί" (1976, τσέμπαλο), «Μικκά S» (1976, βιολί), "Κόττος" (:«αλέκτωρ» κατά Ησίοδο, 1977, τσέλο), «Embellie(s)» (βιόλα, 1981), «Mists» ("ομίχλες", 1981, πιάνο), "Νάαμα" (1984, τσέμπαλο), «Κέρεν» (1986, τρομπόνι), «Εγκώμιο στον R.» (:«στον Ραβέλ», 1987, πιάνο), κ.λπ. Θ) Για μαγνητοταινία: "Διαμορφώσεις" (1957, 2κάναλη), "Consept P.H." ή «Concret P. H.» («Συνταγή» ή «Σύμπηγμα», 1958, 2κάναλη), "Ανατολή-Δύση» (1960, 2κάναλη), «Η Διεθνής ΄Εκθεσις Θεσ/νίκης» (1961, 1κάναλη) "Μποχόρ" (1962, 4κάναλη), "Χομπίκι-χάνα-μα" (1969-70, για την ΄Εκθεση της Οζάκα, 12κάναλη), «Περσέπολις» (1971, για τις Γιορτές του Σάχη, 8κάναλη), «Πολύτοπο του Κλυνί» (1972, 8κάναλη, φωτισμός), «Πολύτοπο ΙΙ» (1974, μαγνητοταινία, φωτισμός), «Μποχόρ ΙΙ» (1975, 4κάναλη), «Ο Μύθος του Ηρός» (κατά τον Πλάτωνα, 1977, διαρκεί 6 ώρες!), «Ταυροφάνια» (1987, πολυαγωγία και μαγνητοταινία), «Ταξίδι απόλυτο των Ουναρί στην Ανδρομέδα» (1989, πολυαγωγία και μαγνητοταινία), «Gendy 3» (1991), κ.λπ. Ι) Διάφορα: «Avs» (1980), «Tuorakemsu» (1990), «Kυανία» (1990), «Κρινοειδή» (1991), κ.λπ. Πέθανε στις 4.2.2001. (Για περισσότερες πληροφορίες, δες στα βιβλία της Nouritza Matossian: «Xenakis»--Paris 1981, London 1986 και «Χenakis, Iannis»--«Contemporary Composers», London 1992. Eπίσης, στο βιβλίο του Daniel Charles: «La pense΄e de Xenakis»--Paris 1968, στο βιβλίο του M. Fleuret: «Xenakis 78»--Paris 1978 και στο λήμμα «Xenakis» του Michel P. Philippot-- «The New Grove Dictionary of Music and Musicians», London 1980. O Κατάλογος των έργων του συνθέτη εκδόθηκε το 1994 από τον παρισινό Οίκο Salabert. Ως προς την ελλ. βιβλιογραφία, παραπέμπουμε τον αναγνώστη στο σχετικό πόνημα του Γ.Γ. Παπαϊωάννου--σε έκδοση του ΚΣΥΜΕ καθώς και στα άρθρα-λήμματα: του Γ. Λεωτσάκου--στο «Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» της «Εκδοτικής Αθηνών», της Αλ. Συμεωνίδου--στο «Λεξικό Ελλήνων Συνθετών» των Εκδόσεων «Φ. Νάκας» και του Θ. Ταμβάκου--στην εφημερίδα «Νέοι Αγώνες Ηπείρου», 1.3.1994. Για τους ξενάκειους δίσκους. γεύση τους προσφέρει ο «Οδηγός Ελληνικής Δισκογραφίας 1950-1997» του Π. Δραγουμάνου).

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001