Σφέτσας Κυριάκος

Από Musipedia

(Αμφιλοχία 1945). Διακεκριμένος σύγχρονος συνθέτης, μέλος της ΕΕΜ. Πήρε τα πρώτα μουσικά μαθήματα στη Φιλαρμονική Λευκάδας (κλαρινέτο και τρομπέτα) και στο Εθνικό Ωδείο Λευκάδας (ακκορντεόν με τον Φ.Ευστ. Βλάχο και πιάνο με την Αρετή Μουτσοπούλου). Παράλληλα συμμετείχε σε διάφορα ορχηστρικά συγκροτήματα του νησιού. Το 1963 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και συνέχισε στο Εθνικό Ωδείο (πιάνο με την [[Καλομοίρης_Μανώλης|Κρ. Καλομοίρη]] και θεωρητικά με τον Μ. Βούρτση) ενώ για βιοπορισμό έπαιζε πιάνο σε καμπαρέ. Στο μεταξύ, στις 30.8.1964, συνόδεψε στο πιάνο τη Μαρία Κάλλας στην τελευταία ελληνική εμφάνισή της (Φεστιβάλ Λευκάδας). Το 1967 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και από το 1968 ώς το 1972 σπούδασε σύνθεση και ανάλυση με τον διάσημο Μax Deutsch. Στη μουσική του κατάρτιση πολύτιμη υπήρξε και η συμβολή των Ι. Ξενάκη και Λ. Νόνο. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Γαλλία, του παράγγειλαν έργα η Γαλλική Ραδιοτηλεόραση, το Συγκρότημα Αrs Nova και άλλοι σημαντικοί φορείς, ενώ οι συνθέσεις του εκδίδονταν από τον Οίκο Transatlantiques και παίζονταν τακτικά (στο Παρίσι, το Βιτρύ, το Φεστιβάλ του Ρουαγιάν, κ.ο.κ.) από φημισμένα συγκροτήματα (Ορχ. "Ars Nova", ORFT, σύγχρονο χορευτικό Σύνολο του Βιτρύ, κ.ο.κ.). Τότε πρωτοπαίχτηκε έργο του και στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της 4ης Ελληνικής Εβδομάδας Σύγχρονης Μουσικής (Αθήνα 19-26 Σεπτεμβρίου 1971). Το 1975 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και εργάστηκε στην Ραδιοφωνία, αρχικά ως έκτακτος παραγωγός μουσικών προγραμμάτων, κατόπιν ως δ/ντής μουσικής του Α' Προγράμματος (1978) και, από το 1982, ως δ/ντής του Γ΄ Προγράμματος της ΕΡΑ (ώς το 1994). Παράλληλα, μετείχε ως εκτελεστής σε συναυλίες «τζαζ» και σε εκδηλώσεις αυτοσχεδιασμού` έγραψε μάλιστα και έργα παραδοσιακής «τζαζ» κάθως και μουσική τύπου fusion, χωρίς αυτό να τον εμποδίζει να μεταπηδά στο άλλο άκρο και να παρουσιάζει δερβίσικα "ταξίμια" και τεχνικές παραδοσιακής ινδικής μουσικής (με αυτονομημένα "αλάπ", ευρηματικά "τζορ" και διονυσιακά "τζαλ"...). Έγραψε επίσης μουσική για το Θέατρο, την Τηλεόραση και τον Κινηματογράφο (το 1980 πήρε στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσ/νίκης το βραβείο καλύτερης μουσικής για την ταινία "Παραγγελιά" του Π. Τάσιου). Άλλες ταινίες στις οποίες έγραψε μουσική: "Το στίγμα" (του Π. Τάσιου, 1982), "Η νύχτα με τη Σιλένα" (του Δ. Παναγιωτάτου, 1986), "Νυχτερινή έξοδος" (του Μ. Δρίτσα, 1991), "Κλειστή στροφή" (του Ν. Γραμματικού, 1991), κ.λπ. Έργα του έχουν εκτελεστεί από αρκετές ελλ. και ξένες Ορχ. και Σύνολα: τη Συμφωνική της Λουμπλίανα, το Ensemble Modern της Φρανκφούρτης, τη ΣΟ της Λειψίας, τους Σολίστ του Μπολσόι, τη ΣΟ "ABC" της Αυστραλιανής Ραδιοφωνίας, τη ΣΟ της ΕΡΤ, την Καμεράτα του ΜΜΑ, κ.λπ. Η τεχνοτροπία του χαρακτηρίστηκε κατά καιρούς από διαφόρων τύπων ακραίες "αντιφάσεις", κυμαινόμενη από τον "πουαντιλισμό" και τις "μικροδομές" ώς την αυτούσια μελωδία (τονική, "τροπική", ατονική) κι από τις "ωμές" ταυτοφωνίες ή τα "κλάστερς" ώς τις λαϊκογενείς "εύπεπτες" συγχορδίες και την αμεσότητα ελαφρότερων ιδιωμάτων («τζαζ», «ροκ»). Βαδίζοντας, μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, σε πεδία με πιο παραδοσιακό (και πολλές φορές πιο "εύκρατο") κλίμα ανάπτυξης, εξωτερικεύει (πότε ανεπαίσθητα ποτε κραυγαλέα) την ανάγκη για ανάκληση του λυρισμού από την αποθήκη των "απωλεσθέντων αντικειμένων"... και επειδή πάντοτε (παρά την όποια τονική-ατονική διγλωσσία και την πολυπλοκότητα) ο Σφέτσας εκφραζόταν με μορφική και ηχητική σαφήνεια, γινεται στο έργο του ολοφάνερη η τάση δραπέτευσης από το αδιέξοδο της σύγχρονης σύνθεσης και επιστροφής σε παλαιότερα ιδιώματα της ελλ. Εθνικής Σχολής με όσα μεταμοντέρνα "κολαγόνα" και "φέις-λήφτινγκ" απαιτούνται και που συνεχώς δοκιμάζονται από το αφυπνισμένο πνεύμα του (ασφαλώς όχι χωρίς τις αναπόφευκτες παλινωδίες, την παρατηρούμενη δαψίλεια μέσων-προθέσεων και τις οδυνηρές απώλειες αιματηρά κατακτημένων "ισμών"). Οι κυριότερες συνθέσεις του: α) για ορχήστρα: "Καταστάσεις " (1967), "Εκθέσεις" (για μεγάλη ορχ., και 2 κιθάρες, 1968), "Εικόνες" (για έγχ., 1968), "Επεισόδια" (για πιάνο, 1968-69), "Μορφές απουσίας" (για 14 μουσικούς, 1969), "Δοκιμολογία" (για 13 μουσικούς, 1969), "Εικονικές Ακολουθίες" (για 17 μουσικούς, 1971), "Όσιρις" (μεγάλη ορχ., με ηλεκτρ. κιθάρες και ενισχυμένα κρουστά, 1969-72), "Περικοπές" (για 11 εκτελεστές, 1974), "Θέματα" (για τούμπα-πιάνο ή 11 όργανα, 1975-76), "Διαφάνειες μουσικής Κοντσέρτου" ("Concert Music Slides", για βιολί, πιάνο και ορχ., 1977), "Μουσική για χορευτικό όνειρο" (για 16 εκτελεστές, 1985), "Ήχηση παρόντος μέλλοντος" (για όμποε, βιόλα και ορχ., με σκηνική δράση πολλαπλών μέσων, 1986), "Διπλοχρωμία" (για λαϊκό κλαρίνο και ορχ. δωματίου, 1988), "Κοντσέρτο για τούμπα ή τρομπόνι" (1988-89), "Παιδιά για 4" (κοντσέρτο για τρομπέτα, κόρνο, τρομπόνι, τούμπα και μεγάλη ορχ., 1993), "Μουσική του μεσονυκτίου" (για σόλο βιολί και ορχ. εγχόρδων, 1995), κ.λπ. β) μουσική δωματίου: "Μουσική" (για βιολί με ενισχυτή, 1968), "Σύνθεση" (για τρομπέτα με ενισχυτή, 1969), "Αυτοσχεδιασμός" (για φλάουτο με ενισχυτή, 1969), "Κουαρτέτο εγχ." (1969-70), "Βα-κα-ακη" (για 6 εκτελεστές κρουστών, 1971-72), "Extrapolation" (για τρίο εγχόρδων, τρομπόνι, κιθάρα και τα 5 με μικρόφωνα, 1972), "Στροφές" (για κιθάρα, 1973), "Ταξίμι" (για τσέλο-πιάνο, 1974-75), "Βικτόρια" (για πιάνο, βιολί, τσέλο, 1977), "8 μινιατούρες" (για φαγκότο και τσέλο, 1977), "Σεξτέτο" (για τρίο εγχόρδων, φλάουτο, κόρνο, πιάνο, 1978-79), "3 μουσικές σπονδές" (για φλάουτο και πιάνο, 1980), "Στο ρεύμα του ήλιου" (ή "Ο μαγικός παιδικός κόσμος", 12 κομμάτια για πιάνο, 1980-81), "Το φως της κάκτου" (Σουίτα για πιάνο σε 3 μέρη, 1980-83. Διαρκεί 62'), "Διπλή εικόνα" (για βιολί και πιάνο, 1984), "Στιγμές μιας μοναχικής πόλης" (για φλάουτο, κλαρινέτο, τρίο εγχ., πιάνο, 1986), "4 κομμάτια" (για 2 πιάνα, από τις "Πύλες της ενόρασης" του Α. Χάξλεϋ, 1986), "3 μπαλάντες" (για πιάνο, 1986-87), "Κουαρτέτο εγχ." (1987), "Χάλκινος ήχος" (για τούμπα ή τρομπόνι και πιάνο, 1879), "Σονάτα για τσέλο και πιάνο" (1990), "Σονάτα για πιάνο" (1990), "Γαλάζια ανατολή" (για βιόλα και πιάνο, 1994), "Fiction moments" (για τρομπέτα και πιάνο), «Μουσική για σαξόφωνο» (1997), κ.λπ. γ) φωνητικά: "8 τραγούδια" (του Καρυωτάκη, για φωνή-πιάνο, 1969-75), "Αιχμές" (12 τραγούδια του Δ Χριστοδούλου, για φωνή-πιάνο, 1969-76), "Αrtefact" (για βαρύτονο και βαθύφωνο χωρίς κείμενο, τσέλο, κοντραμπάσο, πιάνο και κρουστά--όλα με μικρόφωνα, 1971), "Όνειρα και Εφιάλτες" (12 τραγούδια του Γ. Σκούρτη, για φωνή-πιάνο, 1976), "Ερωτικό τραγούδι" (του Μακηδόνιου Ύπατου της "Παλατινής Ανθολογίας" σε μετάφραση Ανδρέα Λεντάκη, για τενόρο-ψάλτη ή μεσόφωνο και φλάουτο, κλαρινέτο, βιολί, τσέλο, κοντραμπάσο, 1979), "Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον" (του Καβάφη, για μεσόφωνο και χορωδία "α καππέλλα", 1979), "Ιερά Οδός" (του Σικελιανού, για τενόρο ή μεσόφωνο και πιάνο, 1981), "Τοπίο" (5 τραγούδια του Μ. Σαχτούρη, για φωνή-πιάνο, 1984), "Η πόλις" (του Καβάφη, για μεσόφωνο, μικτή χορωδία, ορχ. εγχόρδων, 3 τρομπέτες, 3 τρομπόνια, τούμπα, τύμπανα και ταμ-ταμ, 1984), "4 τραγούδια" (του Τσαρλς Κόττον, για φωνή-πιάνο, 1989), "Αναπόληση" (για υψίφωνο, σαξόφωνο και πιάνο, 1989), "5 τραγούδια μινιατούρες" (του Γ. Νεγρεπόντη, για φωνή-πιάνο, 1990), "Ωδή εις Μούσας" (του Κάλβου, για φωνή και 5 όργανα, 1992), "Ιόνιος λύρα" (σε 3 ποιήματα του Βαλαωρίτη, για γυναικεία φωνή και ορχ. εγχόρδων, 1994), "Τα λουλούδια της ερήμου" (για υψίφωνο και ενόργανο Σύνολο, 1995), κ.λπ. δ) ηλεκτρ. μουσική: "Πρόσκληση στο κόκκινο" (1970-71), "Περιγραφές" (1972), "Χορογραφία" (1973), "Έλκυ" (1973), "Smog" (1974), κ.λπ. Στη δισκογραφία του: "Smog" (1973), "Χωρίς σύνορα" (1980), "Παραγγελιά-στο δρόμο" (1981), "Το στίγμα" (1983), "Takqsim" (1984), "Το φως της κάκτου" (1984), "Ερωτικό τραγούδι" (1985), "Η νύχτα με τη Σιλένα" (1987), "Silent days" (1991), «Διπλοχρωμία» (1993), κ.λπ. Είναι αδελφός του Χρ. Σφέτσα.

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001