Χατζιδάκις Μάνος

Από Musipedia

(Ξάνθη 23.10.1925 - Αθήνα 1994). Παρουσιάζοντας τον ιδιοφυή και αυτοδίδακτο Μάνο Χατζιδάκι με την τρέχουσα μουσικολογική ορολογία (δηλαδή, ονομάζοντάς τον πιανίστα, τραγουδοποιό,συνθέτη, μαέστρο, «βραβευμένο μουσικό» ή ό,τι άλλο σχετικό) θα κινδυνεύαμε να δώσουμε ψευδή εικόνα της προσωπικότητάς του, υπερεκτιμώντας και ταυτόχρονα υποτιμώντας τον(!). Ο μόνος χαρακτηρισμός που θα πλησίαζε την αλήθεια στην περίπτωσή του, είναι αυτός του «ολικού καλλιτέχνη» (χαρακτηρισμός που δύσκολα μπορεί να αποδοθεί σε άλλον Έλληνα μουσικό, γιατί ενώ πάμπολλοι κατέκτησαν υψηλότερο επίπεδο μουσικών γνώσεων και δεξιοτήτων εκείνου, ουδείς πλησίασε τόσο κοντά τη μαγική έννοια που ονομάζεται «Αισθητική» και εμψυχώνει την Τέχνη). Κρητικής καταγωγής (γιος του Γεωργίου Χατζιδάκι από το Μύρθιο Ρεθύμνου και της Βασιλικής 'Αλίκης' Αρβανιτίδου από την Ανδριανούπολη) γεννήθηκε στην Ξάνθη, όπου και πέρασε την τρυφερή παιδική του ηλικία. Το 1932 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και του έδωσε την ευκαιρία να αποκτήσει αττική Παιδεία, "την εποχή» (όπως γράφει ο ίδιος) «που υπήρχε και Αττική και παιδεία"(!). Το 1938 σκοτώθηκε ο πατέρας του σε αεροπορικό δυστύχημα κι αυτό προκάλεσε βαρύ πλήγμα στην τρυφερή εφηβική του ψυχή. Ο Πόλεμος που επακολούθησε, έδωσε τη χαριστική βολή στις υποτυπώδεις μουσικές σπουδές που είχε ώς τότε επιχειρήσει. Πρωτοεμφανίστηκε ωςσυνθέτης (σκηνικής μουσικής) το 1943, αλλά μόνο μεταπολεμικά άρχισε να γίνεται γνωστός, συνθέτοντας μουσική για το θέατρο και τον κιν/γράφο. Συνεργάστηκε με τους Μ. Κατράκη, Κ. Κουν, Ρ. Μάνου και το Εθνικό Θέατρο (σε αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες). Στο μεταξύ, το 1949 προκάλεσε αίσθηση με διάλεξή του για το ρεμπέτικο (τραγουδιστικό είδος ώς τότε περιφρονημένο στους σοβαρούς μουσικούς κύκλους), ενώ το 1953 με διαλέξεις του στην Αμερικάνικη Υπηρεσία Πληροφοριών παρουσίασε σύγχρονους Αμερικανούς συνθέτες ως τότε άγνωστους στην Ελλάδα (Μπερνστάιν, Κόπλαντ, Μενόττι κ.ά.). Το 1960 πήρε το Α΄ βραβείο του Α΄ Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσ/κης, για τη μουσική του στο «Ποτάμι» του Ν. Κούνδουρου. Απέκτησε φήμη περίφημου τραγουδοποιού, φέρνοντας την ανανέωση στο Ελαφρό Ελλ. Τραγούδι (που ώς τότε αντέγραφε 'επιτυχημένα ή όχι' ξένα δυτικά πρότυπα). Πήρε τα Α΄ βραβεία στα Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ (1959 και 1960) και το Β΄ βραβείο του ίδιου Φεστιβάλ (το 1961). Το 1960 τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας "Charles Crosse" και αμέσως μετά με το Όσκαρ Τραγουδιού (το οποίο και δεν πήγε ο ίδιος να παραλάβει!) για το πασίγνωστο τραγούδι του "Τα παιδιά του Πειραιά" (στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασσέν). Επίσης, πήρε τον πρώτο «χρυσό» δίσκο 45 στροφών στην Ελλάδα, με τα τραγούδια «Γκρίζο γατί» και «Έχω ένα μυστικό» (από την ταινία «Το ξύλο βγήκε απ' τον Παράδεισο» και ερμηνεύτρια την πρωταγωνίστρια της ταινίας Α. Βουγιουκλάκη) και τιμήθηκε τρεις φορές με γερμανικό «χρυσό δίσκο» για τα τραγούδια του: "Τα παιδιά του Πειραιά" (1961), "Σαν σφυρίξεις τρεις φορές" (1962) και "Ξημερώνει" (1963). Το 1962 χρηματοδότησε με 150.000 δρχ. τον Διαγωνισμό σύνθεσης "Μ. Χατζιδάκις" (του Αθηναϊκού Τεχνολογικού Ινστιτούτου) και στη συναυλία απονομής των βραβείων («Κεντρικόν», 16.12.1962) πρωτοπαρουσίασε στην Ελλάδα τους Ξενάκη, Μαμαγκάκη, Λογοθέτη, Αντωνίου και άλλους. Το 1964 ίδρυσε και διηύθυνε την Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών (ερμηνεύοντας κλασικό και σύγχρονο ρεπερτόριο). Αργότερα ασχολήθηκε κυρίως με δισκογραφικές δραστηριότητες και με τη διοργάνωση συναυλιών, ενώ οι μεγάλες διακρίσεις του έιχαν ανοίξει το δρόμο και προς τον ξένο κιν/γράφο. Από το 1967 ως το 1972 εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ και ασχολήθηκε με ποικίλες μουσικές δραστηριότητες, που δεν είχαν -παρά την ποιότητά τους- την προσδοκώμενη διεθνή απήχηση. Μετά τη Μεταπολίτευση (1974) διετέλεσε δ/ντής μουσικών προγραμμάτων και αργότερα δ/ντής του Γ' Προγράμματος της ΕΡΤ (Μάρτιος 1975-Φεβροουάριος 1982) που το ανανέωσε, το ανεξαρτοποίησε (εξασφαλίζοντας τα σχετικά υψηλά κονδύλια) και το κατηύθυνε προς ολόκληρη την Τέχνη (γκρεμίζοντας τα στεγανά μεταξύ «σοβαρού» και «ελαφρού»). Παράλληλα, διατέλεσε γενικός δ/ντής της ΕΛΣ, ενώ το ίδιο διάστημα (1974-77) ήταν μέλος της καλλιτεχνικής επιτροπής του Φεστιβάλ Αθηνών. Επίσης (με την ομόθυμη βούληση των μουσικών της) διετέλεσε δ/ντής της ΚΟΑ (από 30.3.1976 ώς 25.2.1982). Όμως από αυτή τη θέση -και παρά τις αγαθές του προθέσεις- έγινε πρόξενος μουσικού «εμφυλίου πολέμου» (που οδήγησε στο τέλος της την πολιτική σταδιοδρομία του τότε υπουργού Πολιτισμού Γ. Πλυτά) σπαταλώντας τη μοναδική ιστορική ευκαιρία (που μόνο εκείνος μπορούσε να αξιοποιήσει) να ξεπεραστούν τα συσσωρευμένα μύρια προβλήματα μιας εκατονταετούς κακοδαιμονίας και να αποκτήσει επιτέλους ο ελλ. συμφωνικός χώρος Φορέα αντάξιο των ικανοτήτων και των προσδοκιών της φυλής. Το 1979 και το 1980 διοργάνωσε στο Ηράκλειο τις «Μουσικές Γιορτές Ανωγείων» («Μουσικός Αύγουστος»), διοργάνωσε επίσης τους «Μουσικούς Αγώνες Ελλ. Τραγουδιού» Κερκύρας 1981 και Καλαμάτας 1991. Το 1982 υπήρξε δ/ντής στο περιοδικό "Τέταρτο" (ώς το 1983) και το 1985 ίδρυσε και διηύθυνε τη δισκογραφική-εκδοτική Εταιρεία «Σείριος» (στο πλαίσιο της οποίας διοργάνωσε πολλές αξιόλογες παραστάσεις-συναυλίες στο ομώνυμο Κέντρο της Πλάκας και αλλού). Τέλος, το 1989, εξασφαλίζοντας αξιοπρεπή κρατικά κονδύλια, ίδρυσε και διηύθυνε την Ορχήστρα των Χρωμάτων (πρεμιέρα: "Παλλάς", 23.11.1989) με την οποία πολλά προσέφερε στην υπόθεση της Ελλ. Μουσικής (και της Μουσικής εν γένει) καταρτίζοντας γοητευτικά συναυλιακά προγράμματα και πολλαπλασιάζοντας τους φίλους της (ιδίως μεταξύ της νεολαίας). Τα έργα του διαρθρώνονται ως εξής: Α΄: με αριθμό έργου (ο αριθμός που προηγείται υποδηλώνει τον αριθμό έργου και όπου υπάρχουν τα αρχικά «ημ», πρόκειται για έργα ημιτελή-ανολοκλήρωτα): 1. «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα» (1947-48), 2. «2 ναυτικά τραγούδια» (1947, 3. Μουσική για τον «Ματωμένο γάμο» του Λόρκα (1948), 4. «Μαρσύας» (χορόδραμα, 1949), 5. «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» (1949-50), 6. «Το Καταραμένο Φίδι» (1960), 6α. «2 χοές» για την «Ορέστεια» του Θιάσου Μ. Κοτοπούλη (1951), 6β. Μουσική για το «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» (1952), 7. «Ιονική Σουίτα» (για πιάνο, 1952-53), 7α. «Σουίτα για βιολί και πιάνο» (1954), 8. «Ο Κύκλος του C.N.S.» (αφιερωμένος στον Carlos Novi Sanchez: 6 τραγούδια για βαρύτονο-πιάνο, σε στίχους τουσυνθέτη, 1954), 9. Μουσική για τη «Μήδεια» (1956), 10. «Ερημιά» (1957), 11. Μουσική για τη «Λυσιστράτη» (1957), 12. Μουσική για τον «Κύκλο με την κιμωλία» του Μπρεχτ (1957), 13. Μουσική για τις «Θεσμοφοριάζουσες» (1958), 14. «Επιτάφιος» (1958, «ημ»), 15. Μουσική για το «Παραμύθι χωρίς όνομα» του Ι. Καμπανέλλη (1959), 16. «Όρνιθες» (1959-64), 17. «Ρινάλδος και Αρμίδα» (μονόπρακτη όπερα, 1962, «ημ»), 18. Μουσική για το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλλο (1961), 19. Μουσική για τις «Βάκχες» (1962), 20. «Οδός Ονείρων» (1962), 21. Μουσική για το «Καίσαρ και Κλεοπάτρα» του Μπ. Σόου (1962), 22. «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» (10 κομμάτια για ορχ., 1964), 23. «Μυθολογία» (12 τραγούδια του Ν. Γκάτσου, 1965-66), 24. Μουσική για τον «Καπετάν Μιχάλη» του Καζαντζάκη (1966), 25. Μουσική για την ταινία «Blue» του S. Narrizano (1967-68), 26. «Reflections» (10 τραγούδια σε αγγλικούς στίχους διαφόρων, 1968-69), 27. «Όπερα για 5» (1968, «ημ»), 28. «Ρυθμολογία» (για πιάνο, 1969), 29. «Τα λειτουργικά» (μεταγραφές παλιών ρεμπέτικων για φωνή-πιάνο, 1971), 29α. «5 αυτοσχεδιασμοί για πιάνοκαι μπουζούκι» (1971), 30. «Ο Μεγάλος Ερωτικός», (1972), 31. Μουσική για την ταινία «Το ταξίδι του μέλιτος» του Πανουτσόπουλου (1973), 32. «O oδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης» (1973, πρωτοπαίχτηκε στην Πλάκα, το 1973), 32α. «Αθανασία» (για 2 φωνές και ορχ. σε ποίηση Ν. Γκάτσου, 1975), 33. «Τα Παράλογα» (για φωνές, χορωδία και ορχ., σε ποίηση Γκάτσου, 1976), 34. «Κοινός βίος» (σε ποίησηΓ. Χρονά, 1977, «ημ»), 35. «Χωρίον ο πόθος» (5 τραγούδια σε ποίηση Α. Δημητρούκα, Μ. Αργυράκη και τουσυνθέτη, 1977), 36. «Παίδες επί Κολωνώ» (σκηνική καντάτα, 1977-78, «ημ»), 37. «Η Εποχή της Μελισσάνθης» (1970-80), 38. «Για την Ελένη» (13 τραγούδια σε ποίηση Μ. Μπουρμπούλη, 1970-80), 39. «Η αποστολή» (καντάτα, 1980), 40. «Τα Πινδαρικά» (καντάτα, 1981), 41. «Διφωνίες» (1981, «ημ»), 42. «Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς» (16 τραγούδια σε ποίηση Α. Δημητρούκα, Ά. Δαβαράκη, 1982-83), 43. «Πορνογραφία» (18 κομμάτια και τραγούδια σε κείμενα Ν. Γκάτσου, Ά. Δαβαράκη και τουσυνθέτη, 1982, πρωτοπαίχτηκε στο Θέατρο «Σούπερσταρ» το 1982), 44. «Χειμωνιάτικος ήλιος» (13 τραγουδια σε ποίηση Γκάτσου, 1983), 45. «Σκοτεινή μητέρα» (11 τραγούδια σε ποίηση Γκάτσου, 1985-86), 46) «Αμοργός» (σε ποίηση Γκάτσου, 1970, «ημ»), 47. «Οι μύθοι μιας γυναίκας» (12 τραγούδια σε ποίηση Γκάτσου, 1988), 48. «Εγκώμιον επιφανούς ανδρός» (σε ποίηση Κάλβου, 1991), 49. Μουσική για την ταινία «Ήσυχες μέρες του Αυγούστου» του Π. Βούλγαρη (1992), 50. «Η αμαρτία είναι βυζαντινή και ο έρωτας αρχαίος» (σε ποίηση Ντ. Χριστιανόπουλου,Γ. Χρονά, 1992, «ημ»), 51. «Internot ή Οι μύθοι του '70» (σε κείμενα τουσυνθέτη και της Α. Δημητρούκα, 1969-92). Β΄: χωρίς αριθμό έργου: «Μπολιβάρ» (κύκλος τραγουδιών, 1945-46), «Aνδρέας Ζέππος» (ορχ., 1947, «ημ»), «Ο σάτυρος» (χορευτικό, 1947), «Τετράδιο για πιάνο» (1948), «Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη» (ορχ. διασκευές 12 λαϊκών τραγουδιών, 1961), «15 Εσπερινοί» (για ορχ. και σε εκδοχή με φωνή, 1964), «Τα 9 βήματα του Διός» (1968, «ημ»), «L' ange heurte bise» (χορευτικό, 1972), «Ο σκληρός Απρίλης του '45» (μεταγραφές από παλιά λαϊκά, 1972), «Αντικατοπτρισμοί» (10 τραγούδια σε ποίηση Γκάτσου, 1990). Γ΄: Μουσική για το θέατρο (χωρίς αριθμό έργου): «Ο τελευταίος ασπροκόρακας» (Α. Σολομού, 1944), 1945: «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» (Α. Δαμιανού, 1945), «Μακρινός δρόμος» (Αρμπούζωφ), «Ρήγας ο Βελεστινλής» (Β. Ρώτα), «Θάψτε του νεκρούς» (Ίρβ. Σόου), 1946: «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» (Ο' Νηλ), «Ένας φίλος θά 'ρθει απόψε», «Φαύλος Κύκλος» (Α. Γιαλαμά), «Γυάλινος Κόσμος» (Τ. Ουίλλιαμς), «Αντιγόνη» (Ανούιγ, 1947), «Λεωφορείον ο πόθος» (Τ. Ουίλλιαμς, 1948, από όπου και το δημοφιλέστατο τραγούδι «Χάρτινο το φεγγαράκι»), «Ο θάνατος του εμποράκου» (Ά. Μίλλερ, 1949), «Αγία Ιωάννα» (Μπ. Σόου, 1952), «Με τα δόντια» (Ουάιλντερ, 1954), «Τριαντάφυλλο στο στήθος» (Τ. Ουίλλιαμς, 1956), «ΆΑμλετ» (1956), 1957: «Βασιλιάς Ληρ», «Το σκοτάδι είναι φωτερό» (Κ. Φράυ), «ΆΑνθρωποι και παλιάνθρωποι» (επιθεώρηση), 1958: «Οθέλλος», «Η αυλή των θαυμάτων» (Ι. Καμπανέλλη), «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (Δ. Γιαννουκάκη), «Ξαφνικά πέρυσι το καλοκαίρι» (Τ. Ουίλλιαμς), 1959: «Δόνα Ροζίτα» και «Ο Περλιμπράν και η Μπελίσσα» (Λόρκα), «Το παράθυρο» (Ν. Πολίτη), «Ο μεγάλος περίπατος» (Δ. Κεχαΐδη), «Ιώβ» (Μακ Λης), 1960: «Ευρυδίκη» (Ανούιγ), «Το γλυκό πουλί της νιότης» (Τ. Ουίλλιαμς), «Ο θάνατος του Διγενή» (Σικελιανού), «Η τύχη της Μαρούλας» (Κορομηλά), «Η κλέφτρα του Λονδίνου» (Ζ. Νεβώ, 1961), «Μέλισσα» (Καζαντζάκη, 1962), «Μαγική πόλη» (1963), «Ilya Darling» (μιούζικαλ του Ντασσέν που παίχτηκε στο Μπρόντγουέι το 1967), «Ο Αλκιβιάδης» (Ν. Τουντζάκη, 1972), «Επιστροφή στις Μυκήνες» (Ευ. Αβέρωφ, 1972), «Οι Μάσκες» (Μ. Τζόνσον, 1975, με Θ. Αντωνίου και Γ. Κουρουπό), «Δον Κιχώτες» (1975), «Καρυδιές σε πέτρινη γη» (Ευ. Αβέρωφ, 1985), «Το φυντανάκι» (Π. Χορν, 1989). Δ΄: Μουσική για το αρχαίο θέατρο (χωρίς αριθμό έργου): «Εκκλησιάζουσες» (1956), «Λυσιστράτη» (1957, από όπου και το δημοφιλέστατο τραγούδι «Έναν μύθο θα σας πω»), «Πλούτος» (1957), «Βάτραχοι» (1959), «Κύκλωψ» (1959). Ε΄: Μουσική για τον κινηματογράφο (χωρίς αριθμό έργου): «Αδούλωτοι σκλάβοι» (Β. Παπαμιχαήλ-Μ. Πλωρίτη, 1946), «Ο κόκκινος βράχος» (Γ. Γρηγορίου, 1949), «Δύο κόσμοι» (Γ. Φιλίππου, 1949), «Νεκρή πολιτεία» (Φ. Ηλιάδη, 1951), «Η αγνή του λιμανιού» και «Ο γρουσούζης» (Γ. Τζαβέλλα, 1952), «Οι ουρανοί είναι δικοί μας» (Ν. Δημόπουλου, 1953), 1954: «Νυχτερινή περίπολος» (Α. Τερζάκη), «Κυριακάτικο ξύπνημα» (Μ. Κακογιάννη), «Ο δρόμος με τις ακακίες» (Δ. Ιωαννόπουλου), «Στέλλα» (Μ. Κακογιάννη, 1955, από όπου και το δημοφιλέστατο τραγούδι "Αγάπη πού 'γινες δίκοπο μαχαίρι", του οποίου η Α΄ έκδοση -που υπάρχει στο Αρχείο μας- γράφει: στίχοι και μουσική Β. Τσιτσάνη· παρ' όλα αυτά, σύμφωνα με δηλώσεις του ίδιου του Τσιτσάνη, το τραγούδι είναι του Χατζιδάκι, ο οποίος χρησιμοποίησε μια μελωδία του Τσιτσάνη από τον «Τρελό τσιγγάνο»), «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο» (Α. Σακελλάριου, 1955, από όπου και το περίφημο τραγούδι «Γαρύφαλλο στ' αυτί»), 1955: «Μαγική πόλις» (Ν. Κούνδουρου), «Κάλπικη λύρα» (Γ. Τζαβέλλα), 1956: «Δολλάριο και όνειρα» (Ι. Νταϊφά), «Για δύο ρώγες σταφύλι» (γιουγκοσλαβική ταινία), «Η καφετζού» (Α. Σακελλάριου), «Ο ζηλιαρόγατος» (Γ. Τζαβέλλα), «Ο δράκος» (Ν. Κούνδουρου), 1957: «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο» (Α. Σακελλάριου), «Το αμαξάκι» (Ν. Δημόπουλου), «Αγιούπα» (Γκ. Τάλλας), «Δελησταύρου και υιός» (Α. Σακελλάριου), «Της τύχης τα γραμμένα» (Φ. Φυλακτού), 1958: «Το τελευταίο ψέμμα» (Μ. Κακογιάννη), «Η λίμνη των πόθων» (Γ. Ζερβού), «Μια ζωή την έχουμε» (Γ. Τζαβέλλα), «Οι παράνομοι» (Ν. Κούνδουρου), «Μια λατέρνα μια ζωή» (Σ. Καψάσκη), «Όλα για το παιδί της» (Στράντζαλη), «Ένας ήρωας με παντόφλες» (Α. Σακελλάριου), 1959: «Ναυάγια της ζωής» (Μαρίας Πλυτά), «Ερωτικές ιστορίες» (Σ. Καψάσκη), «Ζάλογγο, το κάστρο της λευτεριάς» (Τατασόπουλου), «Το ποτάμι» (Ν. Κούνδουρου), «Το νησί των γενναίων» (Ν. Δαδήρα), «Το ξύλο βγήκε απ' τον Παράδεισο» (Α. Σακελλάριου), «Ένας Έλληνας στο Παρίσι» (Ν. Κυριακόπουλου), «Η Λίζα τό 'σκασε» (Σ. Καψάσκη), 1960: «Ποτέ την Κυριακή» (Ντασσέν), «Ραντεβού στην Κέρκυρα» (Ν. Δαδήρα), «Το κοροϊδάκι της δεσποινίδος» (Γ. Δαλιανίδη), «Το κλωτσοσκούφι» (Ν. Δημόπουλου), «Η Αλίκη στο Ναυτικό» (Α. Σακελλάριου), «Η κυρία Δήμαρχος» (Ρ. Μανθούλη), «Για σένα την αγάπη μου» (Γ. Διζικιρίκη), «Ελλάς η χώρα των ονείρων» (Μύλλερσεν), 1961: «Η Λίζα και η άλλη» (Ν. Δημόπουλου), «Αλίμονο στους νέους» (Α. Σακελλάριου), «Αγάπη και θύελλα» (Σ. Καψάσκη), «Χαμένα όνειρα» (Α. Σακελλάριου), «The 300 Spartans («O Λέων της Σπαρτης», R. Mate), «It happened in Athens» («Συνέβη στην Αθήνα», Α. Marton), 1962: «Αliki, my love» (R. Mate), «In the cool of the day» (J. Huismann), 1963: «America, America» (E. Kαζάν), «Top Kapi» (Ντασσέν), «Χτυποκάρδια στο θρανίο» (Α. Σακελλάριου) και «The steps» (1966), «Κατάσκοποι στον Σαρωνικό» («Skybolt», Γκρεγκ Τάλλας, 1967), «Fade-in» (1968), «The heroes» (J. Negoulesco, 1969), «The martlet's tale» (1970), «O μεγάλος ερωτικός» (Π. Βούλγαρη, 1972), «Το ταξίδι του μέλιτος» (Πανουσόπουλου, 1973), «The pedestrian» (Mαξ. Σελ, 1973), «Sweet movie» (Nτ. Μακαβέγιεφ, 1974), «Faccia di spia» (1975), Mουσική για 2 ταινίες του Ζακ Κουστώ («Α la recherche de l' Atlantide», 1ο και 2ο Μέρος, 1977) παραχώρηση μέρους της μουσικής για την ταινία «Ένας ερωδιός στη Γερμανία» του Τορνέ (1984), «Memed my hawk» («Mέμεντ, το γεράκι», Π. Ουστίνωφ, 1983). Στ΄: Βιβλία: «Μυθολογία» («Κεραμεικός» 1966, «Ύψιλον» 1980), «Μυθολογία δεύτερη» («Άγρα», 1980), «Τα σχόλια του Τρίτου» («Εξάντας», 1980), «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» («Ίκαρος» 1988). Στην περίπτωση Χατζιδάκι, πρέπει ιδιαιτέρως να εξαρθούν: οι λιτές μελωδίες του, οι απλές--συνάμα περίτεχνες--αρμονικές του συνδέσεις, οι μεγάλης ευαισθησίας και πρωτοτυπίας ενορχηστρώσεις του (που εν πολλοίς προέκυπταν πρακτικά στα στούντιο ηχογράφησης) και οι πηγαία εξελισσόμενοι ρυθμοί του (εμπνευσμένοι σε ικανό ποσοστό -επιμελώς κεκρυμμένο- από τη λαϊκή και δημοτική μουσική). Έτσι, ο κατά βάση αυτοδίδακτος Μ. Χατζιδάκις (κάποτε ανέφερε ως μουσικούς δασκάλους του τον Μακρυγιάννη, τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα, τον Κουν και άλλες πανεθνικές μορφές πλην εξωμουσικές) δέσποσε στο Ελαφρό Ελλ. Τραγουδι, αποτελώντας τρόπον τινά τον «καλοανατεθραμμένο» πόλο του (και αφήνοντας τον «λαϊκότροπο» αντίποδα στη δεσποτεία του ωδειακά πολυσπουδασμένου Μ. Θεοδωράκη!). Με σπάνιο καλλιτεχνικό ένστικτο και πολυπράγμονη οξύτατη διάνοια (που, με πρωτοφανή ανδρισμό και εν ονόματι μιας εφηβείας οριστικώς απωλεσθείσης πλην αενάως αναζητουμένης, δεν δίσταζε να επιχειρεί μονίμως επικίνδυνες κολυμβητικές ασκήσεις ενάντια στο ρεύμα) κατάφερε να εξασφαλίσει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των μεταπολεμικών νεοελληνικών αξιών καθώς και διακεκριμένη θέση στο μουσικό Πάνθεο της χώρας, όχι μόνο για το έργο που άφησε, αλλά και γι' αυτό που δεν πρόλαβε, δεν θέλησε ή δεν μπόρεσε να αφήσει. (Για περισσότερα, δες στα: «Λεξικό Ελλήνων Συνθετών» της Α. Συμεωνίδου, «Ιστορία του Ελλ. Τραγουδιού» του Κ. Μυλωνά, "Ένας αιώνας λαϊκό τραγούδι" του Η. Βολιότη-Καπετανάκη σελίδες 206-14, το σχετικό λήμμα του Γ. Λεωτσάκου στο «Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» της «Εκδοτικής Αθηνών», κ.λπ. Για τους περίπου 230 LP-CD δίσκους του και τις πολλαπλές ανατυπώσεις τους, δες στον «Οδηγό Ελληνικής Δισκογραφίας 1950-2000» του Π. Δραγουμάνου).

Πηγές

• Τάκης Καλογερόπουλος, Λεξικό της Ελληνικής μουσικής, εκδόσεις Γιαλλελή, 2001